پدرومادر

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پرسشگر گرامي! در سوالي كه عنوان كرده ايد، مقداري ابهام وجود دارد، زيرا دقيقاً منظورتان از «تقاص اشتباه» مشخص نيست. در هر صورت با توجه به مقدار توجه مان به سوالتان جواب مي دهيم.
در ابتدا لازم است يادآوري كنيم: قرآن، خطاب به فرزندان مي گويد كه به پدر و مادر، حتي اُف مگوييد، يعني با صداي بلند و اهانت آميز با آنها سخن مگوييد. قرآن، حتي كمترين بي احترامي را در برابر پدر و مادر اجازه نداده است. در حديثي از امام صادق(ع) مي خوانيم: «لو علم الله شيئاً هو أدني من اُف لنهي عنه، و هو من أدني العقوق، و من العقوق ان ينظر الرجل الي والديه فيحّد النظر اليها.»(1) اگر چيزي كمتر از اُف وجود داشت، خدا از آن نهي مي كرد و اين، حدّاقل مخالفت و بي احترامي نسبت به پدر و مادر است و از اين جمله، نظر تند و غضب آلود به پدر و مادر است. احترام به پدر و مادر آن قدر لازم است كه حتي نبايد در برابر آنها كمترين سخني كه دليل بر ناراحتي از آنها و يا حتّي تنفّر باشد، بر زبان جاري ساخت.
اما از طرفي، قرآن كريم در آيات زيادي در كنار توصيه به اطاعت از والدين، اين نكته را نيز گوشزد مي كند كه متابعت از پدر و مادر، مشروط بر عدم تضاد با فرمان خداوند است و در صورتي كه متابعت از والدين، سبب خروج از عبوديت شود، اين اطاعت لازم نيست. خداوند متعال، پيش از آنكه اطاعت از والدين را بخواهد، دعوت به عبوديت و پرستش و اطاعت خويش و عمل به اصل توحيد را مي خواهد. بالاترين حق را خداوند بر گردن ما دارد كه بر تمام حقوق ديگر، مقدّم است: «لا طاعة لمخلوق في معصية الخالق.»(2) طاعت هيچ آفريده اي از رهگذر نافرماني آفريدگار، معقول و جايز نيست و ما مجاز نيستيم كه اطاعت از غير خدا را بر اطاعت از خدا ترجيح دهيم.
- با توجه به اهميت احترام به والدين به مطالبي در راستاي جواب سوال شما اشاره مي شود:
1- علاوه بر مطالبي كه مربوط به رعايت واجبات و محرمات -كه رعايت حال والدين لازم نيست- است، مواردي كه اطاعت آنها فرزند را به سختي و حرج بيندازد و يا موجب ضرر فوق العاده ديني يا دنيوي گردد مثل اين كه فرزند خود را، از ازدواج منع كنند در حالي كه فرزند نيازمند ازدواج است و يا فرزند را امر به طلاق همسرش كنند و اين مستلزم خسارت سنگين فرزند است، در اين گونه موارد اطاعت آنها واجب نيست.
پس اگر در امر ازدواج با مشورت و متوجه شدن نظر كارشناسان، پي به اشتباه والدين برديد، نبايد خود را در اين مخمصه قرار دهيد و تقاص اشتباه والدين امري بي معناست. اما در انتخاب رشته تحصيلي آن قدر نبايد سخت گيرانه برخورد كرد، زيرا ممكن است والدين به تحصيل در خارج از شهر رضايت ندهند، توجه در اين موارد بي اشكال است و رعايت حال والدين اولويت دارد.
2- اگر اشتباه والدين شما خيلي فاحش است و از سويي مخالفت با آنها موجب دل شكستگي آنها مي شود با حفظ آرامش خود و بدون اينكه كار را به جدال و پرخاشگري بكشانيد و يا اينكه آنها را عصبي كنيد، بدنبال فرصتي مناسب(در شرايطي كه حالت عادي دارند نه در زمان عصبانيت) باشيد و به محض يافتن اين فرصت خيلي مؤدبانه و با استدلال قوي؛ اشتباهشان را به آنها تذكر دهيد و يادتان نرود كه در هر حال احترام به والدين واجب است ولو آنها كافر باشند.
3- در بعضي موارد كه اختلاف نظر يا اختلاف سليقه بين فرزند و والدين مي باشد بايد از واسطه استفاده نمود يعني از طريق افراد بزرگ تر فاميل و كساني كه مورد احترام والدين هستند، لذا پيشنهاد مي كنيم خواسته هاي خود را با چنين اشخاصي مطرح كنيد تا آنها وظيفه جلب رضايت پدر و مادر را به عهده بگيرند.
- حاصل سخن اينكه:
در صورتي كه به اشتباه بودن حرف پدر ومادر خود يقين داريد و مسأله را تمام شده مي دانيد، سعي كنيد به پاس زحمات شبانه روزي كه براي شما متحمل شده اند، اشتباهات آنها را بايد ناديده بگيريد؛ ولي از اين پس بهتر است با چند تن از افراد متدين و كارشناس مشورت نمائيد و اگر به اين نتيجه رسيديد كه آنچه را كه پدر و مادرتان به شما گفته اند واقعا به نفع شما نبوده، از راه اشتباهي كه در پيش گرفته بوديد باز گشته و به سخنان كارشناسان گوش فرا دهيد. البته در اين زمينه در رفتار با والدين كمال احترام و تواضع را داشته باشيد.
- منابعي براي مطالعه در زمينۀ احترام به والدين:
1- روابط سالم در خانواده، نويسنده: سيد داوود حسيني، ناشر: بوستان كتاب قم.
2- راهنمايي خانواده، نويسنده: امير ملك محمدي، ناشر: شهاب الدين.
3- والدين و فرزندان، نويسنده: علي محمد حيدري نراقي، ناشر: مهدي نراقي.
پي نوشت ها:
1. ملامحمدمهدى نراقى، جامع السعادات، ج 2، ص 258، بيروت، منشورات مؤسسه الاعلمى للمطبوعات.
2. نهج البلاغه(شيخ محمد عبده)، حكمت 165.

موفق و موید باشید