حق الناس

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
گناهاني كه انسان مرتكب مي شود در اثر تضييع دو دسته از حقوقي است كه به عهده انسان است:
1- حق الله اصطلاحاً به حقوقي مي گويند كه خدا آن ها را بر انسان واجب كرده، وظيفه انسان قرار داده است. مثلاً نماز خواندن و روزه گرفتن حق الله است. امام سجاد(ع) درباره حق الله مي فرمايد:«بزرگترين حق خداوند اين است كه او را بپرستي و چيزي را شريكش نداني، و چون از روي اخلاص اين كار را كردي خدا بر عهده گرفته است كه كار دنيا و آخرت تو را كفايت كند و آنچه از آن بخواهي برايت نگاهدارد.»(1)
2- حق الناس به حقوقي گفته مي شود كه نسبت به انسان ديگر بايد مراعات شود، مانند حق همسايگي، حق پدر و مادر، حق استاد و معلم، حق انسان ها در اجتماع، حق مؤمنان نسبت به يكديگر، حق همسر و فرزند، حقوق مالي و آبرويي كه مربوط به ديگران است، مانند غيبت كردن، كشتن فرد بي گناه، جراحت وارد كردن كه ديه دارد.
- حق النفس:
با اين بيان روشن مي شود حق النفس داخل در حق الله است. زيرا مراد از حق‏النفس آن وظائفي است كه انسان نسبت به خويش دارد. هر گناهي كه انسان انجام مي دهد، در مرحله اول به نفس خويش ستم مي كند. بنابراين اگر انسان از نعمت هايي كه خداوند به او ارزاني داشته، در راه معصيت استفاده كرد، علاوه بر تضييع حق الله در مرحله اول حق نفس را پايمال كرده است.(2)
بر اين اساس هر حكمي كه از ناحيه خدا واجب شده باشد، حتي اگر متعلق به انسان ها باشد، حق اللّه محسوب مي شود. عدم رعايت حقوق الهي گناه محسوب مي شود. براي جبران آن، نياز به توبه است. در بعضي موارد، غير از توبه، نياز به جبران و كفّاره و پرداخت جريمه است، مثلاً اگر كسي به طور عمد روزه نگرفت، غير از قضا، بايد كفاره بدهد.
اما در حقوق الناس غير از توبه به درگاه خدا بايد در صورت امكان رضايت صاحب حق را جلب كرد. اگر حق مالي است، آن را به صاحبان مال يا وارثان پرداخت نمود. اگر مديون آنان را نمي شناسند يا امكان دسترسي به آنان را ندارد، با اجازه حاكم شرع ردّ مظالم نمايد.
بنابراين در توبه از حق الناس، لازم است حقوق مردم اعم از تعدّي به مال، جان و آبرو و حيثيت آن ها كه تضييع شده، جبران شود و از وي حلاليت و رضايت گرفته شود و در صورت عذر(مثل حلاليت خواستن ازكسي كه غيبتش را كرده ايد كه باعث كدورت و ناراحتي و مفسده مي شود) براي وي دعا و استغفار كند و به نيتشان كار خير انجام دهد.
با توبه حقيقي، خداوند گناهان فرد را مي بخشد. خداوند در قرآن مي فرمايد:
«قل يا عبادي الّذين اسرفوا علي انفسهم لا تقنطوا من رحمة الله أنّ الله يغفر الذنوب جميعاً، إنّه هوالغفور الرّحيم؛(3) بگو: اي بندگان من كه (با گناه كردن) بر خود ظلم و ستم روا داشتيد، از رحمت خداوند مأيوس و نا اميد نشويد كه خدا همه گناهان را مي آمرزد » و در آيه اي ديگر مي فرمايد:« توبوا الي الله جميعاً»(4) هر گناهكاري دعوت به توبه شده‏ است.
حقيقت توبه، پشيماني از گناه و قصد و عزم جدي براي ترك آن است. اگر كسي به اين حالت دست يافت، حقيقت توبه در او محقق شده است. توبه هر گاه حقيقى و واقعى باشد و از اعماق جان برخيزد، واقعاً از گناهى كه مرتكب شده، احساس خجلت و ندامت كند، خود را در پيشگاه خدا شرمنده ببيند، در صدد كسب رضاى حق تعالى باشد، مقبول درگاه احديت واقع شده و آثار و بركاتش نمايان مى گردد. هر چند گناه بزرگ يا بسيار باشد.
رسول اكرم(ص) فرمود: «هر مرضي، دارويي دارد. داروي گناهان، استغفار و طلب عفو و آمرزش از خدا است».(5)
براي پاك كردن گناهان از نامه عمل تان، كافي است از صميم دل توبه كنيد. بر ترك گناه تصميم بگيريد. در اين جهت، فرقي بين گناه كبيره و صغيره، كم يا زياد بودن آن نيست.
- براي اطلاع بيشتر درباره حقوق مورد نظر خود به منابع ذيل مراجعه كنيد:
1. امام خميني، چهل حديث ص 307، نشر آثار امام.
2. اداب معاشرت، نشر افق فردا.
3. سيد محمد علي جزائري دروس اخلاق اسلامي، نشر مركز مديريت حوزه علميه قم.
4. درآمدي بر حقوق اسلامي، نشر وزارت فرهنگ اسلامي.
پي نوشت ها:
1. تحف العقول، ص 261، نشر كتاب خانه اسلاميه تهران، ترجمه علي اكبر غفاري.
2. تحف العقول، از ص 361 تا ص 278.
3. زمر(39) آيه 53.
4. نور (24) آيه 31.
5. محمد ري شهري، ميزان الحكمه، دار الحديث، ماده ذنب، شماره 6655، ج 2، ص 997.
موفق و موید باشید