وظایف فرزند

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در قرآن كريم بعد از آن كه خداي متعال انسان ها را از شرك نهي فرموده، نسبت به احسان درحق پدر و مادر سفارش كرده است. مرحوم علام طباطبائي مي گويد: بعد از توحيد يكي از بزرگ ترين واجبات الهي احسان به والدين است(1) و در اين احسان و احترام فرقي بين والدين مؤمن و كافر نيست؛ زيرا قرآن به صورت مطلق (بدون هيچ قيدي) مي فرمايد: به پدر و مادر احسان كنيد".(2)
- اهميت حقوق پدر و مادر از نظر قرآن كريم:
قرآن به حقوق پدر و مادر آن چنان اهميت مي دهد كه در چند مورد بعد از نهي از شرك به خداوند، احسان و نيكي به پدر و مادر را سفارش مي كند. به عنوان مثال در بيان عهدي كه از بني اسرائيل گرفته است مي فرمايد: "و [به ياد آوريد] زماني را كه از بني ‌اسرائيل پيمان گرفتيم كه جز الله را عبادت نكنيد و به پدر و مادر نيكي كنيد".(3) مشخص است كه پيمان گرفتن بر نيكي به والدين، بر اهميت اين امر اشاره مي‌كند. در جاي ديگر با عبارت "و قضي ربك" به معناي اين كه "پروردگارت حكم قطعي كرد" و باز بعد از نهي از شرك، به احسان پدر و مادر امر مي كند.(4) چنين مطالبي به كرات در آيات 36 سوره نساء، 151 سوره انعام، 8 سوره عنكبوت و 15 سوره‌هاي لقمان و احقاف نيز آمده است.
علاوه بر اين تاكيد ها، قرآن با ذكر نيكويي اوليا و انبياي الهي به والدين خود به نحو ديگري به اهميت اين مطلب تأكيد نموده است؛ مثلا در سوره مريم، ضمن بيان فضايلي كه در وجود حضرت يحيي (ع) به وديعه نهاده، او را نيكوكار به والدينش خوانده است.(5)
- وظايف فرزندان در مقابل والدين خود:
در قرآن و روايات مصاديق و مواردي از حقوق پدر و مادر بر فرزندان را به صورت جزئي بيان كرده است كه به بعضي از آنها اشاره مي كنيم:
1- خوش سخني:
در آيه اي مي فرمايد: "... چون يكي يا هر دو [پدر و مادر] به پيري رسند حتي به آنان "اُف" مگو و آنها را از خود مران بلكه بزرگوارانه با ايشان سخن بگوي".(6) در روايتي نيز امام صادق (ع) مي فرمايند اگر كمتر از "اف" عبارتي وجود داشت خداوند از آن نهي مي فرمودند.(7)
2- تواضع در مقابل آنها:
در ادامه آيه بالا مي فرمايد: "و بال هاي تواضع خويش را از روي رحمت و مهرباني در برابر پدر و مادر فرود آر".(8) تعبير استعاري "فرود آوردن بال رحمت" در اين آيه بر حد اعلاي تواضع در برابر والدين دلالت مي‌كند.
3- اطاعت از آنها:
در روايتي از امام صادق (ع) نقل شده كه فرمودند:"فرزند سه وظيفه در قبال پدر و مادر دارد؛ شكر گذاري آنها در همه حال، اطاعت آنها در آنچه امر و نهي مي كنند در غير معصيت الهي و خير خواهي آنها در آشكار و خفا".(9)
4- دعا براي آنها:
در همان آيات به دعا كردن براي پدر و مادر امر مي فرمايد: "... و بگو پروردگارا بر آنها [پدر و مادر] رحم كن همان طور كه آنها مرا در كوچكي تربيت كردند".(10)
علاوه بر اينها به موارد جزئي تري نيز اشاره شده است؛ مثل روايتي از امام موسي بن جعفر (ع) كه فرمودند از پيامبر(ص) در باره حق والد بر فرزند سؤال كردند ايشان جواب داد كه فرزند نبايد والدين خود را به نام صدا بزند و در راه رفتن و نشستن بر آنها سبقت گيرد و موجب توهين ديگران به ايشان شود".(11) و در آيه اي نيز انفاق به والدين را مقدم بر هر انفاقي مي كند و مي فرمايد: "از تو مي‌پرسند كه چه انفاق كنند. بگو هر مالي كه مي‌بخشيد پس به والدين و نزديكان و ... ببخشيد".(12)
- حاصل سخن اينكه:
مصاديقي كليدي كه در قرآن و روايات از حقوق والدين كه بر عهدۀ فرزندان است، ذكر شده عبارت اند از:
1. مؤدبانه با پدر و مادر سخن گفتن و برخورد متواضعانه با آنها.
2. در خواست رحمت از خدا براي آنها.
3. اطاعت آنها در غير معصيت الهي.
پي نوشت ها:
1. طباطبائي، محمد حسين، ( ترجمه) الميزان، ج 13، آيه 14 و 23 سورۀ اسراء.
2. انعام(6) آيۀ 151.
3. بقره(2) آيۀ 83.
4. اسراء(17) آيۀ 23.
5. "و بَرّا بوالديه و لم يكن جبارا عصيا" مريم(19) آيۀ 14.
6. اسراء(17) آيۀ 23.
7. كليني، كافي، ج 2، ص349، دار الكتب الاسلامية، تهران، 1365 ش.
8. اسراء(17) آيۀ 24.
9. علامه مجلسي، بحار الانوار، ج 75، ص 236، موسسة الوفاء، بيروت، لبنان، 1404 ق.
10. اسراء(17) آيۀ 24.
11. كليني، كافي، ج 2، ص158، دار الكتب الاسلامية، تهران، 1365 ش.
12. بقره(2) آيۀ 215.

موفق و موید باشید