با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
از نظر علماي اخلاق، غيبت نوعي بيماري روحي و رواني است. كسي كه غيبت ميكند يا دوست دارد غيبت بشنود، مريض است. براي درمان اين بيماري ابتدا بايد بيماري را شناخت. مصاديق مختلف آن و راههاي نفوذ و آثار و عوارضي كه بيماري بر روح ميگذارد، هم چنين آثاري كه غيبت بر سرنوشت مادي و معنوي، دنيوي و اخروي دارد، شناخته شود، سپس ريشهها و عواملي كه باعث بروز غيبت يا تقويت اين شجره خبيثه ميشود، مورد بررسي قرار گيرد. در اين صورت انگيزه براي ترك گناه كبيره غيبت قوي و تشديد مي گردد. چگونه ممكن است انسان به خدا و قيامت اعتقاد داشته باشد و با خواندن آيات و روايات مربوط به غيبت و تدبر و تفكر درآن ها از خواب غفلت بيدار نگردد و خود را هم چنان به آتش جهنم و غضب پروردگار نزديك كند؟ غيبتي كه همانند خوردن گوشت مرده غيبت شونده است.خداوند فرموده: وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحيمٌ (1)؛ از يكديگر غيبت ننماييد. آيا يكى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مردهاش را بخورد؟ بىترديد [از اين كار] نفرت داريد، و از خدا پروا كنيد كه خدا بسيار توبهپذير و مهربان است.
غيبتي كه پيامبر اكرم(ص) گناهش را شديدتر از زنا دانسته است. يَا أَبَا ذَرٍّ إِيَّاكَ وَ الْغِيبَةَ فَإِنَّ الْغِيبَةَ أَشَدُّ مِنَ الزِّنَا؛ (2)
اي اباذر! از غيبت دوري كن ،چرا كه همانا غيبت (گناهش ) شديدتر از زنا است.
غيبتي كه انسان اگر توبه نكند، جهنمي مي شود، همان طور كه در حديث آمده: َ رُوِيَ أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَالَ لِمُوسَى مَنْ مَاتَ تَائِباً مِنَ الْغِيبَةِ فَهُوَ آخِرُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ وَ مَنْ مَاتَ مُصِرّاً عَلَيْهَا فَهُوَ أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ النَّار؛
خداوند تعالي به موسي(ع) فرمود: غيبت كننده، اگر توبه كند، آخرين كسي است كه وارد بهشت ميشود. اگر بدون توبه بميرد، اولين كسي است كه داخل جهنم ميگردد. (3)
ساده ترين راه مبارزه با بيماري غيبت و غيبت نكردن:
بهترين راه براي از بين بردن معلول، مبارزه با علت است. علل و عوامل غيبت فراوان است. در ذيل به برخي از آنها اشاره ميشود:
1ـ سوء ظن و بدگماني:
از قرآن استفاده ميشود كه يكي از عوامل گرايش به غيبت، سوء ظن به ديگران است. بدگماني يا سوء ظن علاوه بر اين كه انسان را آلوده ميكند، جامعه را نيز به فساد و تباهي ميكشاند، زيرا شخص بدگمان، سوء ظن خود را به افراد ديگر منتقل ميكند. به تدريج چيزي را كه اساس و پايهاي جز شايعه يا برداشت نادرست نداشت، به صورت امري قطعي و مسلّم در ميان مردم منتشر ميسازد.
2ـ تجسس در امور مردم:
اگر ميخواهيد غيبت نكنيد، بايد سوء ظن و بدگماني نسبت به مردم نداشته باشيد. اگر ميخواهيد گرفتار بدگماني نشويد، بايد در امور مردم تجسس نكنيد، زيرا سوء ظن و تجسس در يكديگر تأثير متقابل دارند. گاهي تجسس باعث سوء ظن است و گاهي سوء ظن منشأ تجسس ميشود. از اين رو قرآن براي از بين بردن غيبت به عنوان معلول، دستور داده با علت (يعني سوء ظن و تجسس) مبارزه شود:
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لا تَجَسَّسُوا وَ لا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضاً؛
اي كساني كه ايمان آورده ايد، از بسياري از گمانها بپرهيزيد، چرا كه بعضي از گمانها گناه است و هرگز در كار ديگران تجسس نكنيد... بعضي از شما از بعضي ديگر غيبت نكنيد.(4)
3ـ همرنگي با دوستان و جماعت:
يكي از انگيزههاي غيبت، موافقت با دوستان و هم نشينان است. عده اي براي گرم نگه داشتن مجلس و جلب رضايت و افكار همراهان، بند كيسه غيبت را مي گشايند، گاهي به عنوان درد دل، و بيان مشكلات و گرفتاري هااز اين و آن غيبت مي كنند، گاهي به هرزه گويي و بدگويي و تمسخر ديگران در غياب آنان ميپردازند كه چند گناه را با هم جمع ميكنند و شعارشان اين است: خواهي نشوي رسوا، هم رنگ جماعت شو.
4ـ خودستايي و مباهات و فخر فروشي:
برخي براي آن كه اظهار وجود كنند و فضل و كمال خود را به رخ بكشند، ديگران را كوچك ميشمارند و از آنان بدگويي ميكنند. قرآن ميفرمايد: "فلا تزكوا أنفسكم هو أعلم بمن اتقّي؛(5) خودستايي نكنيد، چرا كه خداوند پرهيزكاران را بهتر ميشناسد".
مهم ترين عاملي كه در مبارزه با عوامل فساد و بيماريهاي معنوي و نفساني مؤثر و كارساز است، عنصر ايمان است. تقويت ايمان به خدا و روز حساب، باعث خوف و خشيت، از عذاب شديد الهي، اجتناب از همه گناهان و معاصي، پيدايش روح تواضع و تسليم و تهذيب نفس و تزكيه و اعتلاي روح ميگردد. جهت اطلاع بيشتر به كتاب هاي زير رجوع شود .
- كتاب چهل حديث، امام خميني
- الاخلاق، سيد عبدالله شبّر،ترجمة محمد رضا جباران
- گناهان كبيره، آيت الله سيد عبدالحسين دستغيب
پي نوشت ها:
1. حجرات(49) آيه12.
2. وسائل الشيعه، محمد بن الحسن الحر العاملي، ج12، ص280، مؤسسه آل البيت، قم، 1409 ه.ق.
3. مستدرك الوسائل ،المحدث النوري، ج9، ص126، مؤسسه آل البيت، قم، 1408 ه.ق.
4. حجرات(49)آيه 12.
5. نجم (53) آيه32.
موفق و موید باشید
