چند پرسش

پرسش: چند پرسش
با عرض سلام و خسته نباشيد. جديدا براي من چند سوال به وجود آمده كه امروز قصد دارم آنها را بپرسم.
1- آيا نزول قرآن با رحلت پيامبر پايان پذيرفت يا قبل از رحلت نزول قرآن بر ايشان به پايان رسيده بود؟

پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
از آنچه آيت الله معرفت متذكر شده كشف مي شود كه نزول قرآن با رحلت پيامبر (ص) پايان يافت زيرا ايشان در خصوص ترتيب بين سوره ها نوشته اند: « ترتيب بين سوره‏ها، تا ختم قرآن امكان نداشت؛ زيرا پيغمبر اكرم (ص) در حال حيات بود و هر لحظه احتمال نزول سوره‏ها و آيه‏هايى مى‏رفت. بنابراين طبيعى است كه پس از يأس از نزول قرآن، كه به پايان يافتن حيات پيغمبر وابسته بود، سوره‏هاى قرآن مرتب شده باشد.»(1)
پي نوشت:
1. آيت الله معرفت، تاريخ قرآن، تهران، سمت، 1382ش، ص 85.

پرسش: 3- نام گذاري سوره هاي قرآن توسط چه كسي انجام شده است و ترتيب فعلي سوره ها كه در قرآن ها مرسوم است بر چه اساسي است؟

پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
نامگذاري سوره هاي قرآن :
از آن جا كه قرآن كريم به مجموعه هايي كه سوره ناميده مي شوند و هر كدام از آن ها احكام و آثاري دارند ، تقسيم مي شود ، براي مثال يكي از احكام سوره حمد اين است كه بايستي حتما درنماز خوانده شود ، بنابر اين پيامبر و امامان معصوم عليهم السلام براي آن كه احكام و خواص و آثار سوره ها را بيان كنند ، ناچار بودند به جاي خواندن همه آن گروه از آيات ، با يك كلمه يا اسم و يا آيه اي - كه بعدا خواهد آمد كه تعبير آنها چگونه بوده است - از آن گروه ، به آن اشاره كنند ، براي مثال وقتي مي خواستند بفرمايند كه بايستي در نماز سوره حمد را بخوانيد ، به جاي آن كه همه آيات آن را بخوانند ، از كلمه فاتحه الكتاب براي آن مجموعه استفاده مي كردند ، تا هر دفعه كه مي خواهند در باره آن مجموعه از آيات سخن بگويند ، مجبور نباشند تمام آن آيات را بخوانند .
اين روشي عقلايي است كه در چيزهاي ديگر وجود دارد و در مورد قرآن نيز مورد استفاده قرار گرفته است ، و چون علت نامگذاري تنها همين مطلب بوده و نام سوره ها هيچ نقش ديگري نداشتند ، مسلمانان هم ملزم نشدند كه حتما از نامي كه پيامبر يا امام از آن استفاده كرده ، استفاده كنند و از نام ديگري استفاده نكنند . به همين سبب مسلمانان هم براي اشاره به مجموعه آيات يك سوره گاهي از نام ديگري استفاده كردند. هر گروهي براي سوره ها نامي كه مقصودشان را مي رسانيد گذاشتند ، به همين سبب براي بعضي سوره هاي قرآن كريم گاهي تا نزديك بيست اسم نقل شده است ، براي مثال همين سوره فاتحه داراي اسامي ديگري است ، مانند : حمد ، شكر ، دعا ، امّ القرآن، امّ الكتاب، سبع المثانى، وافى، كافى، اساس، شفا، كنز، صلاه، تعليم مسئله، سوره المناجات، تفويض و رقيّه.(1) كه هر يك از اين اسامي اشاره به اوصاف ويژه و موضوع خاصي در اين سوره مي باشد.
در واقع نام هر سوره به تناسب آيات خاصي كه در آن سوره آمده‌، يا هدف خاصي كه آن سوره نازل شده ، يا موضوع برجسته اي كه در آن سوره آمده يا اسم ويژه اي كه در آن آمده و مانند آن وضع شده است.
آن چه سخن ما را تأييد مي كند، اين است كه در برخي روايات - كه اهل سنت از پيامبر نقل كرده اند ، وارد شده كه سوره بقره نگوييد ، بلكه بگوييد : سوره اي كه در آن بقره ذكر شده (2)، يا در باره سوره ابراهيم بگوئيد : سوره اي كه در آن ابراهيم ذكر شده و همين طور در تمامي سوره ها ، حتي برخي مفسران شيعه در تمام تفسير خود سوره ها را همين گونه نام برده اند (3) برخي مفسران شيعه لااقل در هنگام نام بردن از سوره بقره ، از تعبير « سوره اي كه در آن بقره آمده است » بهره برده اند(4) يا در برخي در روايات ائمه
به جاي استفاده از اسامي مرسوم ، يكي از آيات را به جاي اسم ذكر مي كنند ، براي مثال براي اشاره به سوره محمد (صلي الله عليه وآله) مي فرمايند سوره اي كه در آن « الَّذينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبيلِ اللَّه‏ » (محمد 1) آمده است .(5)
اين مطلب نشانگر اين است كه اسامي سوره ها تنها براي اين هستند كه به گروه خاصي از آيات اشاره كنند تا در هنگام سخن گفتن از سوره هاي قرآن كريم ، انسان دچار مشكل گفتن هم? آيات يك سوره به طور مكرر نباشد.
طبق نظر برخي از محققان، اسامي سوره ها مانند تعداد آيات هر سوره توقيفي است و با صلاح­ديد شخص پيامبر (ص) نامگذاري شده است. (6)
برخي نيز گفته­اند: اسامي برخي از سوره هاي قرآن توسط پيامبر نهاده شده و برخي ديگر نيز بعد ها افزوده شد. (7)
البته با توجه به اينكه برخي از سوره هاي نام هاي متعدد دارند، ممكن است برخي از آن نام ها را پيامبر تعيين كرده
و برخي ديگر بعدها نامگذاري شده باشد.
پي نوشت ها :
1 . تفسير اثنا عشري‏ حسينى شاه عبدالعظيمى حسين بن احمد، تفسير اثنا عشرى، ج‏1، ص: 23، انتشارات ميقات - تهران، چاپ اول، 1363 ش.
2 . خمينى سيد مصطفى، تفسير القرآن الكريم(خمينى) ، ج‏2، ص: 250، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى(ره)، چاپ اول، 1418 ق.
3 . تسترى ابومحمد سهل بن عبدالله، تفسير التسترى، منشورات محمدعلى بيضون / دارالكتب العلمية - بيروت، چاپ اول، 1423ق.
4 . فيض كاشانى ملا محسن، تفسير الصافى، ج‏1، ص: 76، انتشارات الصدر - تهران، چاپ دوم، 1415 ق.
5 . بحرانى سيد هاشم، البرهان فى تفسير القرآن، ج‏5، ص: 55 ، بنياد بعثت - تهران، چاپ اول، 1416 ق.
6. آموزش علوم قرآني، محمد هادي معرفت، ص 54.
7. پژوهشي در تاريخ قرآن كريم، محمد باقر حجتي، ص98.
پرسش:
4- اقوالي وجود دارد مبني بر اينكه پيامبر (ص) با سم شهيد شده اند، اين موضوع تا چه حد صحت دارد؟
با تشكر.

4- اقوالي وجود دارد مبني بر اينكه پيامبر (ص) با سم شهيد شده اند، اين موضوع تا چه حد صحت دارد؟
با تشكر.
پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ابن اسحاق گزارش مي دهد: رسول خدا در مرض وفات خود به «امّ بشر» دختر «براء بن معرور» كه براي عيادت وي آمده بود گفت: از همان خوراكي كه با برادرت در «خيبر» خوردم، اكنون رگ دلم قطع مي شود. (1)
از برخي روايات و متون ديني استفاده مي شود كه پيامبر در جنگ خيبر مسموم شده، مسموميت در بيماري پيامبر مؤثر بوده. برخي گفته اند: كه پيامبر در كسالت وفات خود مي فرمود: اين بيماري از آثار غذاي مسمومي است كه آن زن يهودي به من خورانده است.
شايد به خاطر همين روايات و متون تاريخي بوده كه پيامبر را نيز داراي مقام شهادت مي دانستند، همان گونه كه ابن هشام تصريح نموده است. (2)
در برخي روايات نيز به اين امر اشاره شده كه حضرت در هنگام رحلت با اشاره به مسموميت خويش در خيبر مي فرمود: « پيامبر و وصي شهيد مي شود». (3)
البته اظهار نظر قطعي در اين باره مشكل است .
پي نوشت ها:
1. السيرة النبوية، ابن هشام، دار احياء التراب العربى، بيروت، 1421 ، چاپ سوم ، ج 3، ص 367 - 368.
2. تاريخ پيامبر اسلام ،ص507 ،آيتي و گرجي،تهران، انتشارات دانشگاه ، 1366 ش،چاپ چهارم.
3. علامة المجلسي ، بحار الأنوار، بيروت - لبنان،، ناشر: دار إحياء التراث العربي سال چاپ : 1403- 1983 م، ج 17، ص 405 و ج 22، ص 516 .

پرسش: 2- برادران اهل سنت با غروب خورشيد و به عبارتي پنهان شدن خورشيد در افق روزه خود را افطار مي كنند آيا اين بدعت است يا شيعه نيز آن را قبول دارد؟

پاسخ: با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اين مسئله را نمي توان يك بدعت دانست. زيرا اهل سنت با توجه به برداشتي كه از روايات خود كرده اند وقت نماز مغرب و افطار روزه را غروب خورشيد مي دانند.
البته ما اطلاعي از نظرات همه فرقه هاي اهل سنت نداريم و ممكن است آنها در اين مسئله اختلاف داشته باشند. اما در ميان علما شيعه برخي از بزرگان قايلندكه با غروب خورشيد مي توان نماز خواند و افطار كرد و از ميان مراجع معاصر آيت الله بهجت و آيت الله مكارم مي فرمايند با غروب و پنهان شدن خورشيد مي توان نماز خواند و افطار كرد. البته ايشان مي فرمايند كه احتياط كردن و صبر كردن تا موقع اذان (يعني زماني كه سرخي طرف مشرق از بالاي سر انسان بگذرديا از بين برود)خوب است.(1)
پس اين فتوا را نمي توان بدعت دانست و از فقها شيعه كساني طرف دار اين نظر مي باشند.
پي نوشت:
1. آيت الله بهجت، توضيح المسائل، م619؛
آيت الله مكارم، توضيح المسائل، م675.

موفق و موید باشید