توبه

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پرسش گر گرامي به طور كلي مطالبي راجع به چگونگي توبه عرض مي كنيم.
بدانيد هيچ گناهي نيست كه با توبه قابل بخشش نباشد و بايد بدانيد اظهار پشيماني در پيشگاه الهي دستور خاصي ندارد. مهم عزم بر ترك گناه و ندامت و پشيماني دروني است. اگر كسي به اين حالت دست يافت، حقيقت توبه در او محقق شده است و مراتب ديگر توبه براي رسيدن به مراتب بالاتر كمالات است .توبه هر گاه حقيقى و واقعى باشد و از اعماق جان برخيزد و جامع شرايط باشد و واقعاً از گناهى كه مرتكب شده احساس خجلت و ندامت كند و خود را در پيشگاه خدا شرمنده ببيند و در صدد كسب رضاى حق تعالى باشد, مقبول درگاه احديت واقع شده و آثار و بركاتش نمايان مى گردد. هر چند گناه بزرگ يا بسيار باشد. قرآن كريم مى فرمايد: اي بندگان كه بر خود اسراف و ستم كرديد، از رحمت خدا مأيوس نشويد كه خدا همهء گناهان را مى آمرزد, زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است .(1). توبه حقيقي گناهكار توبه كننده را محبوب خدا مي سازد. قرآن كريم مي فرمايد: «اِنّ الله يحبّ التوابين؛(2) خداوند توبه كنندگان را دوست مي دارد».كسي كه دوست و محبوب خدا شد، خدا عزيزش مي كند؛ همه گناهان كبيره و صغيره او را مي بخشد، چنان كه پيامبر فرمود:«التائب من الذنب كمَن لا ذنب له؛(3) كسي كه از گناه توبه كند (خداوند همه گناهان او را مي آمرزد و) همانند كسي مي شود كه هيچ گناهي نكرده است».
و شايد جوابتان را از چگونگي توبه، از اين روايت بگيريد : شخصى درحضور حضرت على (ع)گفت: استغفراللّه. حضرت فرمود: مادرت به عزايت بنشيند آيا مى دانى استغفار چيست؟(چون استغفارش به زبان تنها بود و دلش از حقيقت آن خالى بود) استغفار درجه بلند مقامان و صدرنشينان عالم اعلا است. در معناى استغفار شش چيز لازم است:
1. پشيمانى و حسرت از كردار گذشته.
2 .عزم بر ترك آن براى هميشه.
3 .ادا كردن حقوق مردم به طورى كه هنگام مردن پاك باشد.
4 .هر واجبى كه ضايع كرده ،جبران نماييد.
5 .آن چه گوشت بدنش از حرام روئيده ،با حزن بر آخرت آبش كند تا پوست به استخوان بچسبد و گوشت نو در بدنش پيدا شود.
6 .زحمت عبادت را به بدن خود بچشاند, چنان كه خوشى و شيرينى گناه را چشانيده است. هرگاه اين شش چيز در تو پيدا شود، آن گاه بگو: استغفراللّه .(4)
علماي اخلاق گفته اند كه چهار شرط اول از شرايط قبولي توبه است. دو شرط آخر كمال توبه است، يعني دست يافتن به بالاترين مقام و مرتبه توبه كنند گان.
توبه واقعى, پشيمانى و حسرت از كردار و گناه گذشته است كه لازمه آن , عزم بر ترك گناه در آينده و جبران گذشته ، اعم از حقوق الهى و حقوق مردمى مى باشد. و براي جبران حقوق مالي و گرفتن رضايت از صاحبان حق بايد اقدام شود. وقتى توبه واقعاً انجام گرفت , به نظر همه علماى اسلام در پيشگاه خداوند مقبول است. براي باز نگشتن به گناه علاوه بر عزم و تصميم بايد در مرحله عمل از هر كاري كه به نوعي مقدمه آن گناه است و شما را نسبت به آن گناه متمايل مي سازد دوري كنيد و اسباب گناه را نيز از دسترس خود خارج سازيد.
پي نوشت ها :
1. سوره زمر(39)، آيه 53.
2. سوره بقره(2) آيه 222.
3. كليني، اصول كافي، ترجمه حاج سيد جواد مصطفوى‏، كتاب فروشى علميه اسلاميه، ج 3، ص 109.
4. ابن ابى الحديد معتزلى، شرح نهج البلاغة، انتشارات كتابخانه آيت الله مرعشى قم، چاپ 1404 ه.ق، جلد 20 ، ص56.

موفق و موید باشید