شنیدن قرآن

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
خداوند متعال در قرآن كريم مي فرمايد:« وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » (1)
آيه فوق دستور مى‏دهد:« هنگامى كه قرآن تلاوت مى‏شود، با توجه گوش دهيد و ساكت باشيد، شايد مشمول رحمت خدا گرديد».
در اينكه آيا اين سكوت و استماع به هنگام قرائت قرآن در تمام موارد است، يا منحصر به وقت نماز و هنگام قرائت امام جماعت، و يا به هنگامى كه امام در خطبه نماز جمعه تلاوت قرآن مى‏كند، در ميان مفسران گفتگو بسيار است، و احاديث مختلفى در كتب حديث و تفسير در اين زمينه نقل شده است.
آنچه از ظاهر آيه استفاده مى‏شود اين است كه اين حكم، عمومى و همگانى است و مخصوص به حال معينى نيست، ولى روايات متعددى كه از پيشوايان اسلام نقل شده به اضافه اجماع و اتفاق علماء بر عدم وجوب استماع در همه حال، دليل بر اين است كه اين حكم به صورت كلى يك حكم استحبابى است، يعنى شايسته و مستحبّ است كه در هر كجا و در هر حال كسى قرآن را تلاوت كند، ديگران به احترام قرآن سكوت كنند و گوش جان فرا دهند و پيام خدا را بشنوند و در زندگى خود از آن الهام گيرند، زيرا قرآن تنها كتاب قرائت نيست، بلكه كتاب فهم و درك و سپس عمل است، اين حكم مستحبّ به قدرى تاكيد دارد كه در بعضى از روايات از آن تعبير به واجب شده است.
در حديثى از امام صادق (ع) مى‏خوانيم كه فرمود:
« يَجِبُ الْإِنْصَاتُ لِلْقُرْآنِ فِي الصَّلَاةِ وَ غَيْرِهَا- وَ إِذَا قُرِئَ عِنْدَكَ الْقُرْآنُ- وَجَبَ عَلَيْكَ الْإِنْصَاتُ وَ الِاسْتِمَاع»(2)
« بر تو واجب است كه در نماز و غير نماز در برابر شنيدن قرآن سكوت و استماع كنى و هنگامى كه نزد تو قرآن خوانده شود، لازم است سكوت كردن و گوش فرا دادن».(3)
اما در خصوص ثواب گوش دادن به قرآن و تفاوت آن با ثواب قرائت قرآن چنانكه از روايات استفاده مي شود گرچه گوش دادن به آيات قرآن نيز ثواب دارد. اما قرائت قرآن ثواب بيشتري دارد. در روايتي از رسول خدا (ص) مي خوانيم:
« يَدْفَعُ اللَّهُ عَنْ مُسْتَمِعِ الْقُرْآنِ بَلْوَى الدُّنْيَا وَ عَنْ قَارِئِهِ بَلْوَى الْآخِرَةِ وَ الَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَسَامِعُ آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَ هُوَ مُعْتَقِدٌ إِلَى أَنْ قَالَ أَعْظَمُ أَجْراً مِنْ ثَبِيرٍ ذَهَباً يُتَصَدَّقُ بِهِ وَ لَقَارِئُ آيَةٍ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ مُعْتَقِداً أَفْضَلُ مِمَّا دُونَ الْعَرْشِ إِلَى أَسْفَلِ التُّخُومِ.»(4)
« خداوند متعال از شنونده قرآن، بلاى دنيا و از قارى قرآن، بلاى آخرت را دور مى كند و قسم به كسي كه جان محمد در دست اوست هركسي يك آيه از قرآن گوش كند و به آن اعتقاد داشته باشد، اجرش بالاتر و بيش تر از كوه طلايي است كه در راه خدا انفاق كند و هر كسي آيه اي از قرآن را قرائت كند و به آن اعتقاد داشته باشد از آنچه بين عرش و قعر زمين است با فضيلت تر است»
پي نوشت ها:
1. أعراف(7) آيه 204.
2. شيخ حر عاملي، وسائل الشيعه، مؤسسه آل البيت، سال 1409 هـ.ق، ج‌6، ص 215‌.
3. آيت الله مكارم شيرازى، تفسير نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية ، 1374ش، ج‏7، ص 70.
4. شيخ حر عاملي، وسائل الشيعه، مؤسسه آل البيت، سال 1409 هـ.ق، ج‌6، ص 175.

موفق و موید باشید