با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
سخن گفتن مانند هر چيزي آداب و ضوابط دارد. مهم ترين اصل رعايت « مصلحت» است. اين اصل در مورد صحبت كردن با ديگران نيز - خواه يك نفر باشد يا جمعي و گروهي- صدق مي كند. از اين رو در اسلام مباحثي همانند اصل تقيه ،اصل توريه، سكوت يا صلح حكيمانه و حتي جواز دروغ براي نجات جان مؤمن مطرح شده است. بر پايه اين اصل اساسي بعضي وقت ها و در برابر برخي افراد بايد صريح اللهجه بود و رُك حرف زد، زماني و يا در نزد بعضي اشخاص مصلحت اقتضاء مي كند كه سخن در لفافه يا به كنايه و اشاره گفته شود. گاهي سكوت معنا دار و حكيمانه برنده تر از رُك گويي جواب مي دهد، زيرا جواب ابلهان خاموشي است. قرآن كريم يكي از صفات مؤمنان و عباد الرحمان را در برابر حرف هاي نادانان را اين گونه بيان مي كند. (وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاما(1) و هنگامى كه جاهلان آنها را مورد خطاب قرار مىدهند و به جهل و جدال و سخنان زشت مىپردازند در پاسخ آنها" سلام" مىگويند"
سلامى كه نشانه بى اعتنايى توأم با بزرگوارى است، نه ناشى از ضعف، سلامى كه نشانه حلم و بردبارى و بزرگوارى است. جهت روشن تر شدن مطلب به توضيح چند مورد با استفاده از كلام امير مؤمنان عليه السلام در نهج البلاغه پرداخته مي شود.
ويژگي ها و آداب سخن
- گاهي لازم است انسان رُك و پوست كنده سخن بگويد: زيرا از اين طريق انسان زودتر به هدفش مي رسد . «رُبَّ قَوْلٍ أَنْفَذُ مِنْ صَوْلٍ» (2)بسا سخن كه از حمله مسلحانه و شمشير برنده كارگرتر است.
- هميشه و همه جا و در برابر هر كسي سخن گفتن روا نيست. ما موظفيم چيزي را كه نمي دانيم نگوييم اما مكلف نيستيم هر چه را مي دانيم بر زبان جاري كنيم. از اين رو آن حضرت مي فرمايد: آن چه را نمي داني مگو، بلكه همه آنچه را مي داني نيز مگو(3) زيرا چه بسا سخني كه نعمتي را زايل گرداند(4) و آبرو و حيثيت يا رفاه و آسايش را از انسان بگيرد. از اين رو گاهي با حرف نزدن و سكوت كردن انسان سنگين تر و با وقارتر است و آسايش وي بيشتر تآمين مي شود.(5)
- هر كسي بايد با توجه به جايگاه و موقعيت خود سخن بگويد. شخصي در حضور امير مؤمنان(ع)سخني گفت ، حضرت به او نگاهي كرد و فرمود : لَقَدْ طِرْتَ شَكِيراً وَ هَدَرْتَ سَقْبا(6) يعني پَر در نياورده پرواز كردي، و در خردسالي آواز بزرگان سر دادي.
پي نوشت ها:
1. فرقان (25) ، آيه 63.
2. نهج البلاغه ، ترجمه دشتي ، حكمت 394.
3. همان ، حكمت 382.
4. همان ، حكمت 381.
5. همان ، حكمت 224.
6. همان ، حكمت 402.
