به نام خدا
باسلام.
با توجه به اینکه حضرت ابراهیم(ع) بعد از امتحانهای متعدد و سخت به درجه ی امامت رسید پس چطور است که ائمه ی ما شیعیان از بدو تولد و بدون امتحان الهی به عنوان امام بعدی معرفی میشدند؟
با تشکر
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
از بعضي آيات قرآن به دست مي آيد كه امامت نيز همانند نبوت عهد و منصبي الهي است و انتخاب اشخاص براي اين منصب الهي تنها در دست خداست. چنانچه مي فرمايد: وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمينَ(1) (به خاطر آوريد) هنگامى كه خداوند، ابراهيم را با وسايل گوناگونى آزمود. و او به خوبى از عهده اين آزمايشها برآمد. خداوند به او فرمود: «من تو را امام و پيشواى مردم قرار دادم!» ابراهيم عرض كرد: «از دودمان من (نيز امامانى قرار بده!)» خداوند فرمود: «پيمان من، به ستمكاران نمىرسد! (و تنها آن دسته از فرزندان تو كه پاك و معصوم باشند، شايسته اين مقامند) و نيز از آيات ديگر به دست مي آيد كه خداوند اين منصب ها الهي را فقط به كساني مي دهد كه لياقت و شايستگي آن را دارند و خداوند متعال از قبل به قابليت ممتاز پيامبران و امامان، براى تحصيل مقامات معنوى و شايستگى آنان، براى بر عهده گرفتن مسئوليت هدايت جامعه علم دارد. در حقيقت همان قابليت و شايستگى آنان كه بخش عمده اش ناشى از افعال اختيارى ايشان است از قبل نزد خداوند معلوم است و همين «قابليت مبتنى بر اختيار موجب گزينش آنان مى شود. آيات و روايات فراوانى بر اين دو واقعيت گواهى مى دهد.
«وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ»(2) و از آنان امامان (و پيشوايانى) قرار داديم كه به فرمان ما (مردم را) هدايت مى كردند چون شكيبايى نمودند، و به آيات ما يقين داشتند.
«واللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ»(3) خداوند بهتر مى داند رسالتش را كجا قرار دهد. در نتيجه نبوت و امامت فرع بر شانيت و قابليت و لياقت تكليف و مسؤوليت پذيرى است وبعضي از آيات قرآن دلالت بر اين دارند كه زمان تكليف و مسؤوليت پذيرى، نسبت به انسان هاى مختلف با توجه به شانيت ها و لياقت هاي آنان متفاوت است و بعضي ها در همان زمان كودكي به مقام نبوت انتخاب مي شوند و بعضي ها در سنين پيري و كهن سالي به اين مقام الهي انتخاب مي شوند؛ چنان كه قرآن درباره نبوت حضرت عيسى (ع) در زمان نوزادى مى فرمايد: «قالَ إِنِّي عَبْدُ اللَّهِ آتانِيَ الْكِتابَ وَ جَعَلَني نَبِيًّا» (ناگهان عيسى زبان به سخن گشود و) گفت: «من بنده خدايم او كتاب (آسمانى) به من داده و مرا پيامبر قرار داده است.(4) يا درباره حضرت يحيى(ع) مى فرمايد: «يا يَحْيى خُذِ الْكِتابَ بِقُوَّةٍ وَ آتَيْناهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا»«اى يحيى! كتاب (خدا) را با قوّت بگير! و ما فرمان نبوّت (و عقل كافى) در كودكى به او داديم».(5)
با توجه به مطالب مذكور روشن شد كه امامت همسان نبوت منصبي الهي است كه انتخاب افراد براي تصدي اين مناصب به دست خداست و خداوند متعال با توجه به علم پيشين خود برشانيت و قابليت افراد و شايستگي آنها بر مسؤوليت پذيرى، آنها را انتخاب مي كند.
در نتيجه مقام امامت و نبوت متفرع برعلم پيشين الهي و قابليت و شايستگي افراد است و با توجه به اين كه شانيت ها و لياقت هاي افراد و اشخاص متفاوت است به تبع آن زمان انتخاب آنها از سوي خداوند هم متفاوت مي شود و يكي در همان زمان كودكي به نبوت مي رسد و ديگري در ميان سالي و يا در كهن سالي به مقام نبوت مي رسد و يكي پس از امتحان هاي گوناگون و سخت شايستگي و قابليت لازمه را پيدا مي كند و به مقام امامت مي رسد و ديگري بخاطر دارا بودن شايستگي لازم بدون نياز به امتحان به امامت مي رسد. لذا خداوند متعال بر اساس علم پيشين خود بر كساني كه در همان اوان كودكي قابليت و شايستگي نبوت و امامت را دارند در همان زمان كودكي اين مقام را به آنها مي دهد و به كساني كه در سنين ميان سالي و يا كهن سالي اين قابليت و استعداد را به دست مي آورند در همان زمان اين مقام را به آنها مي دهد. در نتيجه لازم نيست كه خداوند همه انبياء و امامان را براي رسيدن به مقام نبوت و يا امامت در شرايط سخت يكساني قرار دهد و بعد از امتحانات سخت اين مقام را به آنها بدهد و چه بسا اين مقام را به افرادي كه در نزد خداوند داراي قابليت و شايستگي بالايي هستند بدون امتحان عطا مي كند. چنان كه نبوت را نيز به تعدادي از پيامبران در زمان كودكي عطا كرده است. امامت را نيز به عده اي از ائمه در همان زمان كودكي اعطا كرده است. پس لازمه و تنها راه رسيدن به منصب هاي الهي پس دادن امتحان هاي سخت نيست. بلكه شايستگي ها و بايستگي هاي ذاتي افراد است.
پي نوشت ها:
1. بقره(2)آيه 124.
2. سجده(32) آيه 24.
3. انعام(6) آيه 124.
4. مريم(19) آيه 30.
5. همان آيه 12.
6. شيخ مفيد، ارشاد، موسسه اعلمي للمطبوعات، قم، چاپ سوم، 1399ق، ص317-319و327-366.
موفق و موید باشید
