اجر ثواب

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در برخي از احاديث آمده كه مثلاً هر كس اين دعاها و تسبيحات را بخواند، مثل اين است كه هيچ گناهى نداشته، بهشت براي او واجب مي شود و ... اما بايد ديد مراد دقيق از اين احاديث چه بوده و اين روايات ناظر به چه مطلبي مي باشند و در اين باره به چند نكته توجه فرمائيد:
1- شأن و اهميت هر عملي به ميزان دارا بودن حقيقت و به اعتبار روح آن عمل است. در واقع وعده بهشت و لزوم آن براي فاعل فعل مورد نظر، هرگز مفهومش اين نيست كه انسان آن ها را به صورت اوراد بخواند و تنها به زبان قناعت كند و يا به صرف عمل ظاهري اكتفاء كند؛ بلكه خواندن و يا عمل براي فهميدن، فهميدن براي انديشيدن، و انديشيدن براي اعمال نيك بعدي است؛ مثلاً تأكيد فراوان بر تلاوت سوره حمد به اين جهت است كه توجه و تدبّر در محتواي آن، به انسان روح و ايمان مي بخشد، او را به خدا نزديك مي كند، صفاي دل و روحانيت مي آفريند، اراده انسان را نيرومند و تلاش او را در راه خدا و خدمت به خلق افزون مي سازد و ميان او و گناه فاصله مي افكند.(1)
لذا گرچه خواندن اذكار و ادعيه و قرآن در هر حال ثواب دارد و در دراز مدت اثر وضعي روي قلب و روح انسان مي گذارد؛ ولي ثواب اصلي و تأثير عميق آن ها زماني است كه موجب بيداري دل و خروج از غفلت و ظلمت و گمراهي گردد. اين ثواب اصلي و تأثير عميق بر اساس آيه « َ إِنَّما يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقين»(2) و روايت « إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّات‏» (3) زماني حاصل مي شود كه اين عمل با قصد قربت و اخلاص بوده باشد. بنابراين، ميان ميزان عنايات تفضلي و ميزان معرفت و درجه اخلاص اشخاص رابطه اي مستقيم وجود دارد. مطمئناً اين انگيزه كه انسان با انجام يك عمل خير، خيال خود را آسوده ببيند و خود را از كارهاي ديگر تبرئه كند يا مجوزي براي انجام اعمال منفي و ناشايست شود، با روح اخلاص و قصد قربت سازگار نيست.
2- عبادت ها و دعاها و... پاداش عظيم دارند؛ ولي پاداش قطعيت يافته نيست، بلكه مانند ايمان و ديگر اعمال صالح، مشروط به اين است كه تا آخر عمر حفظ گردد و نابود نشود. بعضي از گناهان اثر از بين برندگي دارند و ايمان و عمل صالح و ثواب و پاداش ها و ... را از بين مي برند و نابود مي كنند. در معارف ديني، اين مطلب تحت عنوان "حَبط اعمال" بحث شده است.
بنابراين، آن روايات وعده اجمالي است و شرايط و قيدهاي آن در جاهاي ديگر گفته شده است.
گاهي عمل بسيار نيك را با ثواب و پاداش فراوان به جا آورده، اما بعد از آن، با عمل ديگري همه آن ها و حتي برخي از اعمال ديگر را كه انجام داده ، نابود مي كند؛ بنابراين مراقبت پس از عمل نيز بسيار مهم است. اين بدان خاطر اهميت دارد كه انسان تصور نكند با انجام يك عمل، بهشت را براي خود تضمين نموده و مي تواند هر كاري انجام دهد. خداوند به پيامبر مي فرمايد:" به مردم بگو : بدعتگذار در ميان پيامبران نيستم و نمي دانم كه (فرداي قيامت ) با من و شما چه خواهد شد". (4)
3-مسائلي مانند بخشش گناه، قبول زيارت و... اصل ثانوي است كه ممكن است. براي برخي با شرائطي خاص مانند معرفت در زيارت و... محقق شده و براي ديگري محقق نشود در نتيجه نمي توان با اميد به بخشش گناه در زيارت، گناه كرد و آنچه بدان مكلفيم آن است كه در شرائط مختلف به وظيفه عمل كنيم. يعني به واجب عمل كرده و از حرام پرهيز نمائيم و در حد امكان مستحباتي مانند زيارت و...انجام دهيم و آنچه در شرائط عادي موجب قرب افراد به خداوند مي شود، عمل به همين موارد است.
به علاوه اين گونه روايات فقط شامل گناهاني مي شود كه حق خداوند در آن مطرح بوده و شامل حقّ النّاس نمي شود. در نتيجه شخص بايد حق الناسي كه به گردن دارد را ادا كند و با اعمال نيك اين حق برطرف نمي شود.
4- آثار برخي از گناهان تكويني و مربوط به دنيا است. در برخي روايات از تاثير غذاي حلال و ...در نوع تربيت افراد سخن به ميان آمده است. امام حسين (ع) در روز عاشورا علت اثر نكردن سخنان خود در افراد دشمن را پر شدن شكم آن ها از حرام دانست:"شكم هاي شما از حرام پر شده است".(5)
بنابراين اثر تكويني برخي گناهان مي تواند موجب شكست در آزمايشات سرنوشت ساز خداوند باشد كه سعادت ابدي انسان به شقاوت تبديل مي كند.
پي نوشت ها:
1. ناصر مكارم شيرازي، پيام قرآن، چ دار الكتب الاسلاميه، تهران 1377ش. ج 1، ص 5.
2. مائده (5)آيه 27.
3. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، چ دارالكتب الاسلاميه، تهران، بي تا، ج 27، ص 210 .
4. احقاف(46)آيه 9.
5. گروهي از پژوهشگران، نگاهي نو به جريان عاشورا، چ دفتر تبليغات اسلامي، قم 1388 ه ش، ص 322.

موفق و موید باشید