سلام. صبر چیست و چند گونه صبر داریم؟
لطفا پاسختان کامل و جامع باشد.
با سپاس
با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
براى صبر، تعاريفى است كه ما به ذكر بعضى از آنها اكتفا كنيم. محقّق عارف خواجه انصارى گويد: «الصبر حبس النّفس على جزع كامن عن الشكوى، يعنى صبر عبارت است از خوددارى از شكايات با آنكه در باطن جزع است. پس اظهار نكردن جزع باطنى و شكايت ننمودن از ناگوارها - بنا به اين تعريف - عبارت از صبر است.
پس صبر متقوّم به دو امر است:
1. در باطن از آن ناملايم كه بر او وارد مىشود كراهت داشته باشد.
2. از اظهار شكايت و جزع خوددارى كند. (1)
هميشه در وجود انسان بين انگيزه دين و انگيزه هوس آتش جنگ برافروخته است. جنگى در نهايت شدت، و ميدان اين معركه قلب مؤمن است.
ياور انگيزه دين فرشتگانى هستند كه حزب خدا را يارى مىدهند، و ياور انگيزه شهوت و هوى شياطينى كه دشمنان خدا را كمك مىكنند.
و صبر عبارت است از ثبات انگيزه دين در مقابل انگيزه شهوت.
اين حالت ثبات يعنى صبر بر دو قسم است:
1 - صبر بدنى، مثل مشقّتها به وسيله بدن و ثبات در مقابل آنها، اين صبر يا با عمل تحقق مىيابد چون قيام به عبادات مشكل، و يا با تحمل مثل صبر بر كتكهاى شديد، و امراض بزرگ، و جراحات هولناك.
2 - صبر نفسى، كه عبارت است از خوددارى در برآوردن خواهشهاى نفس و درخواستهاى هوى.
اين قسم صبر، اگر خود دارى در مقابل شهوت فرج و شكم باشد عفّت ناميده مىشود،
و اگر تحمل مصيبتى باشد فقط به آن صبر مىگويند، و در مقابل آن جزع قرار دارد كه عبارت از آزاد گذاشتن انگيزه هوى در ناله كردن و بر صورت زدن و گريبان دريدن است.
و اگر مقاومت در مقابل مقتضيات غنى و ثروت باشد حفظ نفس ناميده مىشود و ضدش را سركشى و ناشكرى مىگويند.
و اگر مقاومت در جنگ باشد شجاعت و ضدش ترس ناميده مىشود.
و اگر در فرو بردن خشم باشد حلم و بردبارى و ضدش غضب نام دارد.
و اگر در حادثه بيزار كنندهاى باشد سعه صدر و ضدش بيزارى و ضيق صدر نام مىگيرد.
و اگر در اخفاء سرّ باشد كتمان و صاحبش را كتوم - يعنى راز دار - و ضدش را پخش و اذاعه مىنامند.
و اگر در ترك وسائل زائد زندگى باشد زهد و ضدش حرص ناميده مىشود.
و اگر صبر بر كمبود بهره دنيوى باشد قناعت و ضدش شره نام مىگيرد.
بنابر اين صبر جامع اكثر اخلاق ايمان و رئيس بزرگ و پيشواى عادل است. و به همين خاطر وقتى از حضرت رسول پرسيدند ايمان چيست فرمود: صبر است.
بنده در هيچ حالى از صبر بىنياز نيست، زيرا آنچه را در دنيا مىبيند يا موافق طبع اوست يا مخالف ميلش و در هر دو حال صبر لازم است.(2)
اما انواع صبر:
در كتاب كافي امير المؤمنين (ع) از قول رسول خدا(ص)مي فرمايد:الصّبر ثلاثة صبر عندالمصيبة، و صبر على الطّاعة، و صبر عن المعصية. فمن صبر على المصيبة حتّى يردّها بحسن عزائها، كتب اللّه له ثلاثمائة درجة ما بين الدّرجة إلى الدّرجة كما بين السّماء إلى الأرض، و من صبر على الطّاعة، كتب اللّه له ستّمائة درجة ما بين الدّرجة إلى الدّرجة كما بين تخوم الأرض إلى العرش، و من صبر على المعصية، كتب اللّه له تسعمائة درجة ما بين الدّرجة إلى الدّرجة كما بين تخوم الأرض إلى منتهى العرش؛ صبر بر سه قسم است: صبر در هنگام مصيبت، صبر بر اطاعت و صبر از معصيت و گناه. پس كسى كه بر مصيبت صبر نمايد تا آن را به نيكويى تحمّل كند، خداوند براى او سيصد درجه بنويسد كه فاصله هر درجه مانند فاصله زمين تا آسمان است. كسى كه بر اطاعت صبر كند، خداوند براى او ششصد درجه بنويسد كه فاصله هر درجه از پايان زمين تا عرش مىباشد. و كسى كه بر معصيت صبر كند، خداوند براى او نهصد درجه بنويسد كه فاصله درجات آن از منتهى و حدود زمين است تا منتهاى عرش.(3)
پي نوشت ها:
1. امام خميني، شرححديث جنود عقل و جهل، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني، قم، 1378ش، ص 410.
2. جباران، رضا، ترجمه الاخلاق سيد عبدالله شبر،نشر هجرت، 1378ش، ص 360 .
3. شيخ كليني، اصول كافي،اسلاميه، تهران، چ 4،1407ه، ج 2، ص 91، باب الصبر.
موفق و موید باشید
