پرسشگر گرامي، با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با اين مرکز و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز
خمس و زکات از مالیاتهای اسلامی هستند که به منظور رفع مشکلات مالی امت اسلامی و توزیع عادلانه ثروت و تقویت بنیه مالی حکومت اسلامی وضع شده است. این مالیات ها غیر از مالیات های دولتی هستند که امروزه در همه جای جهان از شهروندان اخذ می شود، زیرا خمس و زکات مصارف خاص و محدودی دارند و به عنوان منبع مالی دولت اسلامی برای هزینه های جاری و عمومی و .... به حساب نمی آیند، در عین حال تنها از اقشار خاصی اخذ و برای اقشار خاصی مصرف می شوند، در حالی که مالیات های عمومی مربوط به عمران و آبادی کل کشور و بهره مندی خزانه عمومی کشور از سرمایه و تهیه امکانات رفاهی و امنیتی و اداری برای همه شهروندان است .
خداوند در آیه وجوب خمس می فرماید:
« بدانيد كه هر گونه غنيمتي به دست آورديد، خمس آن براي خدا ، براي پيامبر، براي ذي القربي و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه ( از آن ها ) است، اگر به خدا و آن چه بر بنده خود در روز جدايي حق از باطل، روز درگيري دو گروه ( با ايمان و بي ايمان) روز جنگ بدر نازل كرديم، ايمان آورده ايد ، و خداوند بر هر چيزي تواناست . » (1)
واژه غنیمت که در آیه بیان شده است، هم از نظر لغت و هم از نظر مفسران قرآن(2) و هم از نظر روایات اهل بیت معناي وسيعي دارد . هم شامل غنيمت جنگي مي شود و هم شامل ديگر بهره ها و غنيمت هاي مادي .( هرچند اگر منحصر در همان غنیمت جنگی نیز بود با سخت ترین تلاش ها و به خطر انداختن جان به دست می آمد ).
با در نظر داشت همین معنا، در روایات اهل بیت علاوه بر غنائم جنگی، نسبت به در آمد از راه تجارت و کسب، معادن، و گنج و امثال این ها وجوب خمس بیان شده است، از جمله:
1- محمدبن حسن اشعری گوید :« يكى از اصحاب ما به امام نهم نوشت: به ما اطّلاع بدهيد كه آيا خمس بر تمام چيزهايى است كه انسان استفاده مىكند، از كم و زياد از تمام انواع درآمدها و همچنين بر صنعتگران؟ خمس را چگونه بايد پرداخت؟ امام به خطّ خويش نوشت : خمس بعد از هزينه زندگى است.» (3)
2- ابوعلى بن راشد كه از وكلاى حضرت جواد و امام هادى )ع( بوده است مىگويد:« به امام عرض كردم : به من دستور دادهايد به كارهاى شما رسيدگى كنم، و حقّ شما را بگيرم، اين موضوع را به دوستان شما اطّلاع دادم، بعضى از آن ها گفتند: حقّ امام چيست؟ من ندانستم چه در جواب بگويم؟ امام فرمود: خمس بر آن ها واجب است، گفتم:در چه چيز؟ فرمود: در کالاها و صنايع، گفتم :نیز كسانى كه تجارت مىكنند و با دست خود چيزى را مىسازند؟ فرمود: بلى در صورتى كه بعد از هزينه زندگى براى آن ها امكانى بماند.»(4)
دریافت خمس از جانب ائمه در وقتی که حکومت ظاهری نداشتند و به علاوه می دانستند که مردم به حکومت وقت مالیات می دهند کاملا گواه تفاوت محتوایی خمس با مالیات ها و عوارض دولتی و ... است و نمی توان این امور را با خمس یکی دانست و این مخارج را به جای خمس واجب محاسبه نمود .
جهت مطالعه بیشتر در مورد این موضوع به کتاب«برسی تاریخی و فقهی خمس » نوشته عبدالرحمن انصاری و مصطفی آخوندی نشر بوستان کتاب مراجعه بفرمایید.
پی نوشت ها :
1 . انفال (8)، آیه 41 .
2. مجمع البحرين، ماده غنم ، نشر فرهنگ اسلامی تهران1367 ش، ج 3، ص 333؛ محمد رشید رضا ،تفسیر المنار،نشر دار المعرفت ،بیروت، بی تا ،ج10،ص7 ؛طبرسی،مجمع البيان نشر دار العرفیه، بیروت1408، ق، ج 4، ص 544 ـ 543؛ سید محمدحسین طباطبایی ، تفسير الميزان،نشر دار الکتب الاسلامیه ،تهران،1372 ش، ج 9، ص 99.
3. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، نشر دار الاحیا التراث العربی، بیروت، 1421 ق، ج6 ،کتاب الخمس، ابواب ما یجب فیه الخمس، باب 1، ص340 .
4. همان، ص348 .
