با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما در اين ماه عزيز و سپاس از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
سوال شما تا حدود زیادی مختصر و البته مبهم است؛ ظاهرا مراد شما از این پرسش آن است که چرا موجودات مختلف دارای این تفاوت ها و ویژگی های گوناگون خلق شده اند که یکی انسان و دیگری سنگ و دیگری درخت و... خلق شده اند ؟؛ اگر مراد شما همین باشد در پاسخ باید گفت:
این مساله لازمه ساختار علت و معلولی درعالم است و مجموعه علل و عوامل عالم در کنار هم به گونه ای قرار گرفتند که این نتیجه برای این موجود خاص رقم بخورد؛ به همین نسبت معنا ندارد که فرزند دو حیوان معین که در موقعیت زاد و ولد قرار گرفتند گیاه یا انسان شود، زیرا ساختار طبیعی عالم بر اساس همخوانی علت ها و معلول ها است و در نتیجه فرزند متولد شده از زاد و ولد این دو حیوان استعداد و ظرفیت وجودی بیش از این را نداشت.
بوعلی سینا جمله معروفی دارد كه:" ما جعل الله المشمشة مشمشة، بل أوجدها" خداوند زردآلو را زردآلو نکرده، بلکه آن را ایجاد کرده است؛ (یعنی این گونه نبود که خداوند موجودی را خلق کند و بعد تصمیم بگیرد که او سنگ شود یا انسان یا انسانی با استعداد و زیبا یا نازیبا و کودن؛ بلکه ایجاد او همان تحقق یک موجود کامل با همه ویژگی ها و تشخصات و تمایزات وجودی اوست ) .
لذا مثلاً وقتی میگوییم خاصیت مثلث این است که مجموع زاویههایش برابر با دو قائمه باشد و خاصیت مربع این است که مجموع زاویههایش برابر با چهار قائمه باشد، به این معنا نیست که به یکی خاصیت دو قائمه داشتن و به دیگری خاصیت چهار قائمه داشتن را اعطا کردهاند. و لذا نمی توان گفت:”که چرا به مثلث ستم کرده و خاصیت ۴ قائمه را ندادهاند یا بالعکس. “زیرا مثلث جز همان خاصیت معین و همان ظرفیت معین نمیتواند داشته باشد.
مراتب موجودات جهان نیز همین طور است، یعنی این تصور غلط است که فکر کنیم خداوند ابتدا همه موجودات را به طور مساوی آفریده و بعد بعضی را بر بعضی دیگر برتری داده است. بلکه صحیح آن است که بگوئیم هر چیز در جهان، فقط گونهای خاص از وجود را میتواند بپذیرد و بس، که خداوند هم همان خلقت را به او میدهد؛ در یک کلمه باید گفت تفاوت موجودات جهان ذاتی آنها و لازمۀ نظام علت و معلول است. (1)
بنا بر اين درجات و موقعیتهایی که در آفرینش برای موجودات معین شده است که یکی جزء جمادات و دیگر از نباتات و یا غیره باشد، مانند پُستها و عنوان های اجتماعی نیست که قابل تبدیل و تغییر باشد، بلکه این موقعیت ها مانند خواص اشکال هندسی ذاتی موجودات است ، یعنی همان طور که معنا ندارد وقتی دو اسب توالد و تناسل انجام دادند فرزند آن ها خرگوش بشود و یا اسبی برخلاف نژاد والدین خود و برخلاف شکل و شمائل و خصوصیات وجودی اش متولد شود، خلقت همه ما به عنوان یک انسان نیز بر اساس همین ساختار رقم خورده و ما انسان متولد شدیم .
پینوشت:
1. رک : استاد مطهری، مجموعه آثار، نشر صدرا، تهران 1370 ش، ج 1، ص 125- 171 .
