پاسخ را با استناد به آيات قران كريم وروايات جواب دهيد؟سپاسگزارم
با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
با دقت در آیات و روایات معلوم می شود عدل و قسط در عرصۀ اجتماعى به منزله روح قوانین مكتب اسلام است: در یک آیه می خوانیم (لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلَنٰا بِالْبَيِّنٰاتِ وَ أَنْزَلْنٰا مَعَهُمُ الْكِتٰابَ وَ الْمِيزٰانَ لِيَقُومَ النّٰاسُ بِالْقِسْطِ ... ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم، و با آنها كتاب (آسمانى) و ميزان (شناسايى حقّ از باطل و قوانين عادلانه) نازل كرديم تا مردم قيام به عدالت كنند) (1)نيز (وَ إِذٰا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النّٰاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ... هنگامى كه ميان مردم داورى مىكنيد، به عدالت داورى كنيد!). (2)از سوى ديگر در بسيارى از موارد ظلم كردن حرام شمرده شده است.(3) پیامبر اکرم (ص) فرمود: اتقوا الظلم فإنّه ظلمات يوم القيامة از ستم بپرهیزید که تاریکی قیامت است.(4)ابوبصير گوید: از امام صادق (ع) شنیدم که فرمود:
من أكل مال أخيه ظلماً و لم يردّه إليه أكل جذوة من النار يوم القيامة». هر کس مال برادر مومنش را به ناحق بخورد و به او بر نگرداند پاره از آتش را خورده است (5)
براساس این گونه منابع می توان قاعدهاى- به نام قاعدۀ «عدالت»- در فقه تأسيس كرد هرچند متاسفانه قاعده مستقلی با این عنوان که ادله و محدوده آن کاملا بررسی شده باشد در کتابهای قواعد فقهی به چشم نمی خورد اما به صورت موردی مورد توجه بوده است مثل قاعده عدل و انصاف (6)
پی نوشت ها:
1. سوره حدید، آیه 25
2. سوره نساء، آیه 58
3. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه ، انتشارات آل البیت، ج 16، ص 46 باب تحریم الظلم.
4. همان.
5. همان، ص 53.
6. ر.ک: مصطفوی، سید کاظم، ماه قاعده فقهیه، دفتر انتشارات اسلامی، ص 159 و ایروانی، باقر دروس تمهیدیه فی الفقه الاستدلالی علی المذهب الجعفری، ج 3، ص 36.
