منظور از والدين در قران

با سلام و تشکر از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در قرآن کریم تعبیر « وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً » چهار مرتبه آمده که ظاهر این چهار آیه می رساند که احترام به پدر و مادر واقعی و حقیقی منظور است.
« وَ إِذْ أَخَذْنا ميثاقَ بَني‏ إِسْرائيلَ لا تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللَّهَ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ ذِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينِ وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً ...» (1)
و (به ياد آوريد) زمانى را كه از بنى اسرائيل پيمان گرفتيم كه جز خداوند يگانه را پرستش نكنيد و به پدر و مادر و نزديكان و يتيمان و بينوايان نيكى كنيد و به مردم نيك بگوييد...
مخصوصا این آیه شریفه که می فرماید از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم تا به پدر و مادر خود نیکی کنند، قرینه است که پدر و مادر بنی اسرائیل منظور است.
اما در روایتی پیامبر اکرم (ص) فرمودند: « أَنَا وَ عَلِيٌ‏ أَبَوَا هَذِهِ‏ الْأُمَّة »(2) من و علی بن ابیطالب دو پدر این امت هستیم.
بنا بر فرمایش رسول گرامی اسلام می توان گفت احترام و نیکی کردن به پیامبر اکرم و حضرت علی علیهما السلام نیز از مصادیق عمل به « وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً » می باشد.
صاحب تفسیر اطیب البیان در اینباره می نویسد: ظاهر آيه « وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً »پدر و مادر نسبى است. لكن در اخبار بسيار تفسير شده به وجود مقدس محمد (ص) و على(ع) چنانچه منسوب به آن حضرت است. «انا و على أبوا هذه الامة» و از روى اين تفسير مي توان گفت كه شامل آب روحانى كه علماء باشند هم مي شود چنانچه گفته اند « الآباء ثلاثة: اب يولدك و اب يزوجك و اب يعلمك»و مراد از احسان در موارد فرق مي كند.(3)
همچنین فیض کاشانی در تفسیر خود درباره این آیه می نویسد:
« و لحقّ محمّد و عليّ اللّذين هما أبوا هذه الأمّة عليهم أعظم من حقّ أبوي ولادتهم، لأنّهما ينقذانهم من النّار إن أطاعوهما».(4)حق حضرت محمد و علی علیهما السلام که دو پدر این امت هستند، بر امت بزرگتر از حق پدر و مادری است که آنها را به دنیا آوردند. زیرا حضرت پیامبر و علی امت را از آتش نجات می دهند اگر اطاعتشان کنند.
در تفاسیر روایی شیعه روایاتی از امامان نقل شده که «وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً»را به پیامبر و علی تفسیر نموده اند: «عن أبى جعفر(ع) في قول الله: «وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً» قال: ان رسول الله(ص) أحد الوالدين و على الاخر»(5)امام باقر در تفسیر این آیه می فرمایند: همانا پیامبر اکرم یکی از والدین و علی دیگری است.
اما در قرآن کلمه « والدین » بدون ال نیامده و پنج مرتبه با آل آمده که چهار مرتبه آن موارد مذکور است و یک مرتبه دیگر آن هم که در سوره نساء آمده(5) مربوط به پدر و مادر است و نمی توان گفت هر کجا با ال بیاید منظور پیامبر و حضرت علی هستند بلکه باید قرائن و سیاق آیات را دید.
پی نوشت ها:
1. بقره(2)آیه83 نیز؛ نساء(4)آیه36 و انعام(6)آیه151 و اسراء(17)آیه23.
2. ابن بابویه، معانی الخبار، انتشارات جامعه مدرسین، ص52.
3. طیب، سید عبد الحسین،أطيب البيان في تفسير القرآن، انتشارات اسلام، ج‏4، ص 77.
4. فیض کاشانی،الأصفى في تفسيرالقرآن، ج‏1، ص 49.
5. عروسی حویزی، نور الثقلین،انتشارات اسماعیلیان، ج1، ص479.
5. نساء(4)آیه135.