اطاعت

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
در ابتدای نامه لازم است بیان کنیم:
مهمترین رابطهی میان انسان با انسان دیگر رابطهی فرزند با والدین است که اصل وجود فرزند وابسته به آنها است و به تجربه دیده شده انسان هایی که پدر و مادر خود را میرنجانند، در زندگی کامروا و خوشبخت نمیشوند و آنهایی که بدون هیچ چشم داشتی به پدر و مادر خود خدمت می کنند، زندگی موفق و کامروایی دارند. رعایت حقوق والدین از سوی فرزندان موجب ثبات و اعتلای خانواده خواهد شد. احترام به پدر و مادر آنها را در ایفای نقش راهبردی خانواده تقویت و ترغیب خواهد کرد و در نتیجه موجب تقویت نقش خود خانواده در پیشبرد اهداف تعالی جامعه خواهد شد.
خواهر گرامی! سوال شما یکی ازمسائل مهم و مورد ابتلا است که با یک جواب نمی¬شود حق مطلب را ادا کرد. اما درحد ّیک جواب کلی، مطالبی را خدمتتان عرض می¬نماییم:
1) در اینجا دو مقوله را باید روشن کنیم وآن تفکیک اطاعت از احترام است، به این شکل که احترام همیشه، ولی اطاعت همیشگی نیست.
- در مورد احترام به والدین، خدای متعال می¬فرماید: "فَلاتَقُلْ لَهُما اُفٍّ وَ لاتَنْهَرْهُما و قُلْ لَهُما قَوْلاً کریماً". (1) کمترین اهانتی به آنها روا مدار، و بر آنها فریاد مزن، و گفتار لطیف و سنجیده و با نرمی و بزرگوارانه بگو.
جدای از مواردی که در قرآن کریم توصیه به احترام و احسان والدین کرده این مورد از توصیه های مهم به والدین است که می¬فرماید حق نداری در حد افّ هم به آنها چیزی بگوئی.
امام صادق (ع) می فرماید: لو علم الله شیئاً هو أدنی من اُف لنهی عنه، و هو من أدنی العقوق، و من العقوق انی نظرالرجل الی والدیه فی حّد النظر الیها". (2) اگر چیزی کمتر از اُفّ وجود داشت، خدا از آن نهی می کرد و این، حدّاقل مخالفت و بی احترامی نسبت به پدر و مادر است و از این جمله، نظر تند و غضب آلود به پدر و مادر است.
رعایت احترام والدین، هیچ حدّ و مرزی نمی شناسد و باید در جمیع ابعاد رفتاری و اخلاقی خود، نهایت تواضع را در پیش آنها داشته باشیم.
- در مورد اطاعت از والدین، خدای متعال می¬فرماید: "و َاِنْ جاهَدا کلِ تُشْرِک بی ما لَیسَ لَک بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما". (3) اگرآنها (پدرومادر) تلاش کنند که برای من شریکی قائل شوی که بر آن علم نداری، از آنها اطاعت مکن.
احترامی که خداوند درباره والدین توصیه فرموده، مرزش این است که از تحت فرمان الهی خارج نشویم به همین خاطر در آیه دیگری این¬ چنین می فرماید: "و َاِنْ جاهَداک عَلی اَنْ تُشْرِک بِی ما لَیسَ لَک بِهِ عِلْم ٌفَلا تُطِعْهُما وَ صاحِبْهُما فِی الدُّنْیا مَعْرُوفَاً". (4) اگر آنها به تو اصرار کنند که مشرک شوی، اطاعتشان مکن؛ ولی در زندگی دنیا به نیکی با آنها معاشرت نما. یعنی در مورد شرک از آنها اطاعت نکن ولی باز حواست باشد که در زندگی دنیا معاشرت خود را از دست ندهی و احترامشان حفظ شود.
پس دو اصل کلی در این قسمت داریم اول اینکه احترام مرز ندارد؛ دوم اینکه اطاعت از والدین نباید با حکم خدا در تعارض باشد.
پس با برخورد مناسب و معاشرت صحیح به مسایل دینی خود ملتزم شوید، سعی کنید در ظاهر با آنها درگیر نشوید، وقتی آنها صلابت شما را در اجرای احکام دینی ببینند، خودشان از مواضعشان عقب نشینی می¬کنند.
2) کارهای خوبی مانند درس خواندن که وجوبش برای دختران در چنین شرایطی قابل بحث است، در صورتی که اصرار بر تحصیل داشتید، حتماً در محیط شهر خودتان باشد و وقت زیادی از شما نگیرد؛ البته در درجه¬ی اول، ازدواج از همه امور مهم¬تر است.
3) البته مواردی که گفته شد حکم فقهی مساله بود. اما از نقطه نظر اخلاقی با رعایت شرط مخالف نبودن با حکم خدا در موارد دیگر اطاعت از والدین از نظر اخلاقی مساله ای پسندیده و نیکو است؛
أمّا در مورد أولویت¬بندی در مورد کمک به والدین و تحصیل، مواردمتفاوت است و صرفاً درس خواندن، واجب شرعي نيست.
یعنی اگر شرایط خانوادگی شما به گونه¬ای است که با تحصیل¬تان به مشکلاتی برمی¬خورید، اولویت در کمک به والدین می¬باشد.
اما اگر جامعه به تحصيل كسي نياز دارد (مثل تحصيل علوم پزشكي يا تحصيل علوم ديني درصورت نياز جامعه) (5) يا اگر كسي تحصيل نكند، حذف واجب يا انجام كار حرامي مي انجامد (مانند يادگيري احكام ديني مورد نیاز)(6) ويا ...، درس خواندن واجب مي گردد و مسلّما تنبلي كردن و كوتاهي كردن در انجام وظيفه شرعي، جايز نيست.
و در آخر: برای رسیدن به جواب دقیق¬تر مي توانيد با بخش تلفني مرکز(09640 بدون کد) تماس بگيريد و از کارشناسان اخلاقي يا مشاوران روانشناس مابهره مند شويد.
همچنین می توانید از کتاب¬های زیر بهره¬مند شوید:
-تفسیرنمونه، جلد دوازدهم، نویسنده: آیت الله مکارم شیرازی.
- سیری در مسائل خانواده، نویسنده: حبیبالله طاهری، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
- پدروفرزند، نویسنده: سید محمد تقی حکیم، دفترنشرفرهنگ اسلامی.
- رساله نمونه احکام خانواده، نویسنده: عبدالرحیم موگهی، مرکز انتشارات تبلیغات اسلامی.
پی نوشت¬ها:
1. اسراء (17)، آيه23.
2. نراقي ملا محمدمهدي، علم اخلاق اسلامى (ترجمه جامع السعادات)، ترجمه سيدجلال الدين مجتبوي، ج2، ص258، انتشارات حكمت.
3. عنکبوت (29)، آیه 8.
4. لقمان (31)، آیه 15.
5. آيت الله خامنه اي، اجوبه الاستفتائات، س 1333.
6. آيت الله خامنه اي،اجوبه الاستفتائات، س 6.