علوم قرآن

قبل از بیان پاسخ، اصل آیه و ترجمه آن را ذکر کنیم:
وَ قَالَ رَجُلٌ مُّؤْمِنٌ مِّنْ ءَالِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَ تَقْتُلُونَ رَجُلاً أَن يَقُولَ رَبىّ‏َِ اللَّهُ وَ قَدْ جَاءَكُم بِالْبَيِّنَتِ مِن رَّبِّكُمْ وَ إِن يَكُ كَذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَ إِن يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُم بَعْضُ الَّذِى يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يهَْدِى مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ؛(1) و مرد مؤمنى از آل فرعون كه ايمان خود را پنهان مى‏داشت گفت: «آيا مى‏خواهيد مردى را بكشيد بخاطر اين كه مى‏گويد: پروردگار من «اللَّه» است، در حالى كه دلايل روشنى از سوى پروردگارتان براى شما آورده است؟! اگر دروغگو باشد، دروغش دامن خودش را خواهد گرفت و اگر راستگو باشد،(لا اقل) بعضى از عذاب هايى را كه وعده مى‏دهد به شما خواهد رسيد خداوند كسى را كه اسراف كار و بسيار دروغگوست هدايت نمى‏كند.
علامه طباطبایی در توضیح عبارت مورد سوال می فرمایند:
بعضى از مفسرين با توجه به "وَ إِنْ يَكُ كاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ" گفته‏اند: فرضى كه در اين جمله كرده از باب تلطف و نرمش و انعطاف بوده است، نه اين كه به راستى و در حقیقت احتمال مى‏داده كه حضرت موسى(ع) دروغگو باشد و در راستگويى وى شك داشته باشد، خواسته است از در مهربانى سخن گفته باشد. لذا دروغی در این صورت نگرفته است.(2)
آیت الله مکارم شیرازی هم با اشاره به سوالی که از برخی مفسران مطرح شده است که اگر حضرت موسى دروغگو باشد دروغش تنها به زيان خود او تمام نمى‏شود بلكه دامان جامعه را نيز مى‏گيرد. زيرا باعث انحراف آنها است، اینگونه پاسخ می دهد که منظور فقط مجازات دروغ است كه تنها دامن دروغگو را مى‏گيرد، و عذاب الهى براى دفع شر او كافى است، چگونه ممكن است كسى بر خدا دروغ ببندد و خدا او را به حال خود واگذارد تا مايه گمراهى مردم شود؟(3)
پی نوشت ها:
1. غافر( 40) آیه 28.
2. علامه طباطبایی، المیزان، ترجمه موسوی همدانی، ناشر دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسين حوزه علميه قم، 1374 ش، نوبت5، ج‏17، ص 498.
3. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، انتشارات اسلامیه، ج20، ص84.