حفظ قران

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

سوال شما دارای دو قسمت است که به تفکیک پاسخ داده می شود:
الف: اهمیت و فایده حفظ قرآن
قرآن، در جامعه اسلامی از قداست و احترام خاصی برخوردار است و در حقیقت دستور عمل زندگی مسلمانان و رمز عبادت و بندگی آنان می‌باشد، از این رو حفظ تمام یا بخشی از آن (که مستلزم انس و ارتباط است) موجب امتیاز و افتخار می‌باشد.
در صدر اسلام، شخصیت اجتماعی افراد، تا حد زیادی بستگی به این داشت که چه اندازه از آیات قرآن را حفظ کنند.(1) بدیهی است کسانی که حافظ قرآن هستند، معمولاً با معانی و مفاهیم آن نیز آشنا می‌شوند و سعی می‌کنند آن را برنامه زندگی خود قرار دهند، امام صادق(ع) می‌فرماید:
"کسانی که قرآن را حافظ هستند و به آن عمل می‌کنند، با فرستادگان و سفیران با عظمت الهی خواهند بود"(2). افزون بر این در روایات متعددی بر حفظ قرآن، تأکید شده است،‌ پیامبر گرامی اسلام می‌فرماید:‌"کسی که نعمت حفظ قرآن، به وی عطا شده و تصور می‌کند نعمتی بهتر از آن وجود دارد و به افرادی عطا شده، شکر نعمت الهی را به جا نیاورده است"(3). امام صادق(ع) می‌فرماید: "حاملان (حافظان) قرآن، عارفان اهل بهشت هستند"(4).
از مطالبی که ذکر شد، به خوبی روشن می‌شود حفظ قرآن، به عنوان یک سنّت و عبادت بزرگ، همیشه میان مسلمانان، مورد توجه بوده، همان طور که در زمان پیامبر(ص) موجب امتیاز بود، در عصر ما نیز سبب امتیاز است، چون ویژگی‌هایی که برای حفظ قرآن یادآور شدیم، مخصوص زمان حضرت نمی‌باشد، بلکه مربوط به تمام زمان‌ها و قرون است.

حفظ آیات قرآن فواید و آثار بسیاری دارد ‌ از جمله:
1ـ قرآن کتاب زندگی است و درس‌های زندگی و خوشبختی و احکام الهی در این کتاب آسمانی بیان شده، روشن است حفظ آیات قرآن، یعنی این کتاب را همیشه به همراه داشتن و استفاده از آن برای خوشبختی، به خصوص آن که، به صورت ذهنی و در خاطر انسان است که در این صورت، هر جا نیاز به آیه و یا هدایت و یا کلام الهی برای راهگشا بودن در زندگی بود، فراهم است.
2ـ قرآن کلام خداوند با بشر است و انسان چون آیات را تلاوت می‌کند، این احساس در او ایجاد می شود که خداوند با او سخن می‌گوید. چه خوب است انسان با حفظ آیات قرآن و به خاطر آوردن آن، احساس کند همیشه خداوند در حال سخن گفتن با او است.
3ـ آیات قرآن دارای نورانیت و معنویت خاصی است و مطمئناً برای کسی که آن را حفظ کرده، برکات و آثار به دنبال دارد؛ زیرا حفظ قرآن موجب ایجاد انس و الفت با آن می‌شود. روشن است اُنس و اُلفت با کلام خداوند و آیات هدایت‌بخشی قرآن، موجب نورانیت در دل و قلب انسان می‌شود. هرچه اُنس و الفت بیشتر باشد، نورانیت درونی انسان بیشتر می‌شود.
روشن است موارد مذکور و برکات بسیار دیگری که می‌تواند در حفظ آیات الهی وجود داشته باشد، اختصاص به زمان پیامبر ندارد.
ب: افراد مختلف دارای شرایط و ویژگی های متفاوت می باشند، و هر کس با شناخت ظرفیت و استعداد خود می­تواند بهترین شیوه­ها را برگزیند.
به سه شیوه می­توان آیات را حفظ کرد:
الف) از طریق تکرار و تمرین؛
ب ) با استفاده از نوارهای ترتیل؛
ج ) با نوشتن آیات.
از میان سه شیوه روش اول توصیه شده است.
برای حفظ شرایطی باید لحاظ شود:
1- انگیزه عالی و خالصانه باشد.
2- آموزش و یادگیری کامل روخوانی و خوب خوانی با رعایت قواعد تجوید صورت گیرد.
3- با صوت و آهنگ متوسط حفظ را تمرین کند.
4- به معانی الفاظ قرآن توجه نماید.
5- در مکان و جایی حفظ کند که آرامش داشته باشد و از پراکندگی ذهن جلوگیری شود.
6- بهترین زمان را انتخاب کند که معمولاً اول صبح و قبل از طلوع آفتاب یا پایان شب است. بهتر است در پایان شب حفظ کند و در اول صبح تکرار کند، یا بالعکس.
7-حافظ قرآن لازم است از اشتغال­های فکری غیر ضروری پرهیز نماید.
8- در حفظ قرآن کریم نظم داشته باشد چه از لحاظ زمان و مکان و چه از لحاظ مقدار حفظ و کیفیت حفظ. روزی چند آیه مشخص (مثلا پنج آیه) را حفظ کند.
9-از یک قرآن مشخص استفاده شود و تا آخر حفظ قرآن را عوض نکند. بهتر است از قرآن چاپ عثمان طه یا طاهر خوش نویس استفاده شود.
10- ابتدا اسم سوره ها حفظ شود و بعد از سوره های کوچک شروع به حفظ شود.
12- حافظ قرآن محفوظات قرآنی خود را برای دیگران بخواند یا به همراه نفر دیگر با هم تمرین کنند.
13- با گوش دادن به نوارهای ترتیل تمرین کند.(6)
14- اموری که حافظه را تقویت می‏کند، رعایت کند مانند: زدن مسواک، استعمال بوی خوش، داشتن وضو، نگاه به خط قرآن، عمل به مستحبات و خوردن تقویت کننده حافظه، مانند کشمش و پسته و پرهیز از اموری که حافظه را کم می‏کنند و پرهیز از گناهانی مانند: دروغ‏گفتن، گوش دادن به موسیقی، غرور، لجاجت و عصبانیت.
در روایات، ثواب بسیاری برای حفظ قرآن وارد شده که برخی از آنها را ذکر می­کنیم.
رسول خدا(ص) فرمود: به قاری قرآن در قیامت گفته می‏شود بخوان قرآن را و بالا برو، و منزل تو به اندازه آخرین آیه‏ای است که می‏خوانی.(7)
بنابراین هر کس آیات بیشتری از قرآن را حفظ باشد، زمینه صعود به درجات بالاتر بهشت را در قیامت خواهد داشت.
در حدیثى از امام صادق مى‏خوانیم :
«الحافظ للقرآن العامل به مع السفرة الکرام البررة؛ کسى که حافظ قرآن باشد (و به آن عمل کند) با سفیران بزرگوار فرمانبردار الهى خواهد بود».(8)
در ضمن فراموش کردن قرآن گناه نیست تا برای آن مجازاتی تعیین شده باشد؛ ولی در قیامت موجب حسرت می‏گردد و فضیلتی از کف او رفته است. ابی‏بصیرگوید: از امام صادق(ع) شنیدم که می‏فرمود: «کسی که سوره‏ای از قرآن را فراموش کند، در قیامت آن سوره به صورتی زیبا و مقامی رفیع، بر او ظاهر می‏شود. وقتی بنده او را می‏بیند، می‏پرسد: کیستی؟ چقدر زیبایی؟ پاسخ می‏دهد: آیا مرا نمی‏شناسی؟ من فلان سوره هستم. اگر مرا فراموش نمی‏کردی، تو را به آن مکان رفیع می‏بردم».(9)
برای راهنمایی عملی و بیشتر می­توانید به محل هایی که برای حفظ قرآن مجید آماده شده است مراجعه کنید(می توانید به سازمان تبلیغات اسلامی شهرتان مراجعه نمایید).

پی‌نوشت‌ها:
1. تفسیر نمونه،‌ج 11، ص 22.
2. "الحافظ للقرآن العامل به مع السفرة الکرام البرره"، میزان الحکمه، ج 3، ص 2522.
3. همان.
4.کافی، ج 2، ص 606.
5. تفسیر نمونه، ج 11، ص 24.
6. بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامة قرآن، ج 1 ص 942 مادة حفظ قرآن.
7. بحارالانوار، ج 7، ص 292.
8. مجمع البیان، ج10، ص 438.
9. بحار الانوار، ج 92، ص188.