خلقت جهان و انسان

پاسخ به این سوال مبتنی بر حل یکی از مسایلی است که از قدیم میان فلاسفه و متکلمان مورد اختلاف بوده و آن مساله حدوث و یا قِدَم عالم از جهت زمان است. معمولاً از طرف متکلمان بر حدوث عالم و از طرف فلاسفه بر قدیم بودن عالم از حیث زمان استدلال می‌شود.
علت این که فلاسفه به این نظریه قایل شده اند،این است که بر اساس نظر آن ها وقتی که علتی را تامه فرض کردیم، دیگر نمی توانیم معلولش را از او جدا فرض کنیم. از این رو نمی توان فاصله زمانی بین معلول و علت تامه فرض کرد. البته وجود معلول از این جهت که وجودی وابسته و فقیر است، در همه حال بی نیاز از علت تامه نخواهد بود. پس گرچه عالم همانند خداوند قدیم است؛ اما این تفاوت در بین آن ها هست که عالم تنها قدیم زمانی است ،ولی خداوند علاوه بر قدیم زمانی بودن قدیم ذاتی (وجود غنی و غیر وابسته به دیگری) نیز دارد.(1)
بر اساس این اختلاف اگر نظر فلاسفه صحیح باشد - که هست - یعنی اگر ثابت کردیم که عالم همیشه بوده و زمانی نبوده که در آن زمان خدا وجود داشته، ولی عالم وجود نداشته باشد، به طور طبیعی معلوم می شود که خداوند همواره فیاض و در حال خلق و آفرینش بوده و هیچگاه بی افاضه و فیض نبوده است ، در نتیجه همواره جهان وجود داشته و پیش از این آسمان و زمین عالم های دیگری تا ازل موجود بودند که مخلوق خداوند محسوب می شدند و خداوند همواره در حال خلق و تدبیر موجودات مخلوق خود بوده است .
البته اگر نظر متکلمان را معیار قرار دهیم، باید گفت:
چون هر کار خداوند به معنای خلق است و وقتی خداوند عالم را خلق نکرده بود یعنی هیچ چیز غیر از خود او وجود نداشت ، پس خداوند در آن زمان خودش بود و خودش و ذات یگانه اش همه هستی را پر کرده بود. (2)

پي نوشت ها:
1. مرتضی مطهری، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، تهران 1374 ش، ج 6، ص 105.
2. الهی قمشه ای، حکمت الهی، نشر اسلامی، تهران 1363 ش، ج1، ص28.