راه و روش توبه کردن چگونه است و چه مرلحلی باید طی شود
بعضی از بزرگان معتقدند:مراحل توبه عبارت است از :
مرحله اول: توبه از کفر به ایمان.
مرحله دوم: توبه از ایمان تقلیدى یا ایمان سست به ایمان تحقیقى و محکم.
مرحله سوم: توبه از گناهان کبیره و خطرناک.
مرحله چهارم: توبه از گناهان صغیره.
مرحله پنجم: توبه از فکر گناه هر چند آلوده به گناه نشود.
هر گروهى از بندگان خدا توبهاى دارند، توبه انبیا از اضطرابات درونى (و لحظهاى عدم توجه در درون به خدا) است. توبه برگزیدگان از نفسى است که به غیر یاد او مىکشند. توبه اولیاء الله از امور نامناسبى است که به فکر آنها مىگذرد. توبه خواص از اشتغال به غیر خداست. توبه عوام از گناهان است و هر کدام از آنها داراى نوعى معرفت و آگاهى در آغاز و انجام توبه است. (1)
اگر مرادتان از مراحل توبه ، چگونگی توبه است ، شخصى درحضور حضرت على (ع)گفت : استغفراللّه . حضرت فرمود: آیا مى دانى استغفار چیست ؟(چون استغفارش به زبان تنها بود و دلش از حقیقت آن خالى بود) استغفار درجه بلند مقامان و صدرنشینان عالم اعلا است و در معناى استغفار شش چیز لازم است :
1. پشیمانى و حسرت از کردار گذشته.
2 .عزم بر ترک آن براى همیشه .
3 .ادا کردن حقوق مردم به طورى که هنگام مردن پاک باشد .
4 .هر واجبى که ضایع کرده تدارک نماید.
5 .آن چه گوشت بدنش از حرام روئیده ،با حزن بر آخرت آبش کند تا پوست به استخوان بچسبد و گوشت نو در بدنش پیدا شود.
6 .زحمت عبادت را به بدن خود بچشاند, چنانچه خوشى و شیرینى گناه را چشانیده است . هرگاه این شش چیز در تو پیدا شود آن گاه بگو: استغفراللّه .(2)
علمای اخلاق گفته اند که چهار شرط اول از شرایط قبولی توبه است . دو شرط آخر کمال توبه است ، یعنی دست یافتن به بالاترین مقام و مرتبه توبه کنند گان.
توبه واقعى , پشیمانى و حسرت از کردار و گناه گذشته است که لازمه آن , عزم بر ترک گناه در آینده وجبران گذشته ، اعم از حقوق الهى و حقوق مردمى مى باشد . وقتى توبه واقعاً انجام گرفت , به نظر همهء علماى اسلام درپیشگاه خداوند مقبول است . خداوند نه تنها به وسیلهء توبه , گناه را از بین مى برد, بلکه آن را به حسنه و نیکی مبدل مى کند.(3)با تحقق شرایطی که ذکر شد ، توبه نیز مورد قبول حق تعالى قرار مى گیرد.
پى نوشتها:
1.آیت الله مکارم شیرازی ، اخلاق در قرآن/ ج1 / ص242
2.نهج البلاغهء فیض الاسلام / کلمات قصار/ شمارهء 409 ص 1271
3.اخلاق در قرآن / ج 1 ص 217 ؛آیت اللّه شهید عبدالحسین دستغیب , گناهان کبیره / ج 2 ص 399
