اعتقادي

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

اذان راهکار اعلان وقت نماز است و تعیین اوقات اذان تابع تعیین وقت نماز است نه این که برای آن فلسفه ای مستقل از تعیین اوقات نماز وجود داشته باشد ؛ اما در مورد تعیین اوقات نماز باید گفت این مساله همانند همه اجزاء و فروع نماز جزئی از دستور الهی و بر اساس حکمت خداوند است و همان گونه که از دیگر جزئیات نماز و کم و کیف آن نمی پرسیم و در برابر دستور الهی تسلیم هستیم ، اوقات نماز نیز همین گونه است ؛ اما از منظر حکمتی که این اوقات پنج گانه می تواند داشته باشد ؛ نکاتی قابل ذکر است که توضیحی پیرامون آن داده می شود :
انسان برای رسیدن به کمال و خوشبختی آفریده شده است و سرلوحه سعادت او توحید و یاد خدا است و در بین عبادات نماز بیش از همه انسان را به خدا متوجه می کند و وی را به یاد خدا می اندازد.
اصولاً از منظر قرآن کریم نماز را به خاطر ذکر و یاد خدا باید خواند: "أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري؛ نماز را برای یاد من به پا دار".(1)
از سوی دیگر کارهای روزانه و مشغله‏های مداوم و وسوسه‏های شیطان و خواهش‏های نفسانی، آدمی را از یاد خدا غافل می کند. برای زدودن غفلت‏های مداوم خداوند، نمازهای شبانه روز را در وقت‏های مختلف واجب گردانید. نماز در پنج نوبت هم گناهان را می شوید و هم حال غفلت را به حال ذکر و یاد خدا مبدّل می کند و انسان‏ها را در زمان‏های مختلف به یاد خداوند می اندازد و دل را متوجّه او می کند آن چنانكه در حديثي از رسول خدا (ص)نقل شده است كه فرمود:
"لَوْ كَانَ عَلَى بَابِ دَارِ أَحَدِكُمْ نَهَرٌ فَاغْتَسَلَ فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْهُ خَمْسَ مَرَّاتٍ أَ كَانَ يَبْقَى فِي جَسَدِهِ مِنَ الدَّرَنِ شَيْ‏ءٌ قُلْنَا لَا قَالَ فَإِنَّ مَثَلَ الصَّلَاةِ كَمَثَلِ نَهَرِ الْجَارِي كُلَّمَا صَلَّى صَلَاةً كَفَّرَتْ مَا بَيْنَهُمَا مِنَ الذُّنُوبِ"اگر بر در خانه یکی از شما نهری از آب صاف و پاکیزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شستشو دهد, آیا چیزی از آلودگی و کثافت در بدن او می ماند؟». در پاسخ عرض کردند: نه, فرمود:نماز درست همانند این آب جاری است, هر زمان که انسان نمازی می خواند گناهانی که در میان دو نماز انجام شده است از میان می رود."(2)
يا در حديث ديگري نقل شده است كه فردي یهودی خدمت رسول خدا(ص) رسیده و ضمن سؤالاتی پرسید: چرا نمازهای شبانه روز در پنج وقت واجب شده است، حضرت جواب داد: "موقع ظهر همه چیز خدا را حمد و تسبیح می کنند و خدا به من درود می فرستد، و آن ساعتی است که خدا نماز را بر من و امّتم واجب فرموده نیز آن ساعتی است که در قیامت جهنم را می آورند و هر کس در آن ساعت (ظهر) در حال رکوع یا سجود و یا قیام باشد، خداوند بدنش را بر آتش حرام می کند.
وقت نماز عصر آن ساعتی است که حضرت آدم(ع) از درخت (درختی که از خوردنش نهی شده بود) خورد و بدین جهت از بهشت خارج شد. از این رو خداوند بر ذریه او تا روز قیامت، نماز عصر را واجب فرمود. اما نماز مغرب آن وقتی است که خداوند توبه آدم را قبول کرد و آدم(ع) سه رکعت نماز خواند. یک رکعت برای خطای خود و یک رکعت برای خطای حوا و یک رکعت برای توبه‏اش، و خداوند این سه رکعت را در این وقت واجب کرد.
دعا در این وقت مستجاب می شود. اما نماز عشا چون برای قبر و روز قیامت تاریکی هست، نماز عشا در این وقت واجب شد تا موجب نورانیّت قبر و پل صراط گردد. اما نماز صبح در این وقت واجب شد تا امتم سجده بر خدا کنند، قبل از آن که کافر (آفتاب پرست) بر آن (آفتاب) سجده کند. نماز صبح نمازی است که ملائکه‏های مأمور شب و فرشتگان مأمور روز گواه بر آنند".(3)

پي نوشت ها:
1. طه(20)آيه 14 .
2. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، چ موسسه آل البیت، قم 1409 هـ.ق، ج4، ص12.
3. شيخ صدوق‏، علل الشرائع ، انتشارات داورى‏، قم ، بي تا، ج 2، ص 338 .