مهر و نماز

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
اساس آن ادله‏ای است که از پیامبر (ص) و بزرگان دین به ما رسیده که ، باید سجده در نماز بر زمین باشد که شامل خاک، سنگ، شن، ماسه و دیگرچیز های غیر خوردنی وپوشیدنی است اما سجده بر خوردنی ها و پوشیدنی ها از جمله بر فرش صحیح نیست .
چون مساجد و خانه ها فرش است و سجده بر فرش جایز نیست ، پیروان اهل بیت(علیهم السلام) به استناد روایاتى که از رسول خدا(ص) و ائمّه اهل بیت(ع) و عمل صحابه نقل شده، قطعه خاک یا تکه سنگ یا چوبی را روى فرش گذارده و بر آن سجده مى کنند تا پیشانى (که اشرف اعضاى انسان است) در پیشگاه خداوند به خاک و سنگ یا چیز روییده از خاک ساییده شود و نهایت تواضع در پیشگاه خدا به عمل آید.
گاه این قطعه خاک را از تربت شهیدان به خصوص شهیدان کربلا انتخاب مى کنند که یادآور جانفشانى هاى آنها در راه خدا باشد و حضور قلب بیشترى در نماز حاصل کنند.
غالب اهل سنت سجده بر همه چیز از جمله بر فرش و گوشه لباس و عمامه و ... را جایز می دانند ، ولی پیروان اهل بیت(ع) سجده بر فرش و لباس و امثال آن را جایز ندانسته ، براى اثبات وجوب سجده بر زمین و آنچه روی زمین وجود دارد، مثل خاک و سنگ و کلوخ و روییدنی های غیر خوردنی و پوشیدنی، دلایل و اسناد فراوانى دارند از جمله:
1_هشام بن حکم از حضرت صادق(ع) سؤال کرد:
بر چه چیز مى توان سجده کرد و برچه چیز نمى توان سجده کرد؟ امام فرمود:
السُّجُودُ لاَ یَجُوزُ إِلاَّ عَلَى الاَْرْضِ أَوْ مَا أنْبَتَتْ الأرْضُ إِلاَّ مَا أُکِلَ أوْ لُبِسَ
سجود جایز نیست مگر بر زمین یا چیزى که از زمین مى روید جز خوردنى ها و پوشیدنى ها.
هشام مى گوید: حکمت آن چیست؟
فرمود:
لاَِنَّ السُّجُودَ هُوَ الْخُضُوعُ لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلاَ یَنْبَغِى أنْ یَکُونَ عَلَى مَا یُؤْکَلُ وَ یُلْبَسُ لاَِنَّ أبْنَاءَ الدُّنْیَا عَبِیدُ مَا یَأْکُلُونَ وَ یَلْبَسُونَ وَ السَّاجِدُ فِى سُجُودِهِ فِى عِبَادَةِ اللهِ فَلاَ یَنْبَغِى أنْ یَضَعَ جَبْهَتَهُ فِى سُجُودِهِ عَلَى مَعْبُودِ أبْنَاءِ الدُّنْیَا الَّذِینَ اغْتَرُّوا بِغُرُورِهَا
زیرا سجود خضوع براى خداوند است . سزاوار نیست بر خوردنى ها و پوشیدنى ها سجده کرد، زیرا دنیاپرستان بنده خوردنى ها و پوشیدنى ها مى باشند . کسى که سجده مى کند ، در حال سجود مشغول عبادت خداست؛ بنابراین سزاوار نیست پیشانى را در سجده اش بر چیزى بگذارد که معبود دنیاپرستانى است که فریفته زرق و برق دنیا هستند.سپس امام افزود:
وَالسُّجُودُ عَلَى الاَْرْضِ أَفْضَلُ لاَِنَّهُ أبْلَغُ لِلتَّوَاضُعِ وَالْخُضُوعِ لِلّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
سجده بر زمین افضل است، چرا که تواضع و خضوع در برابر خدا را بهتر نشان مى دهد.(1)
2-این حدیث را شیعه و اهل سنّت از پیغمبر نقل کرده اند که :
«جُعِلَتْ لِىَ الاَْرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُوراً ; زمین براى من محلّ سجده و طهارت (تیمّم كردن) قرار داده شده است».(2)
بعضى گمان کرده اند معناى حدیث آن است که بر خلاف عقیده اهل کتاب که عبادت را فقط در معابد جایز می دانند ، سراسر روى زمین محلّ عبادت پروردگار است و انجام عبادت، مخصوص محلّ معیّنى نیست،ولى با اینکه این معنا درست است اما معناى این حدیث نیست . حدیث نمی خواهد این معنا را برساند ، زیرا پیامبر فرمود: «زمین هم طهور است و هم مسجد» مى دانیم آنچه طهور است و با آن مى توان تیمّم کرد، خاک و سنگ و روی زمین است؛ این ها مسجد هم هستند .پس معلوم می شود منظور از مسجد در حدیث سجده گاه است ،نه محل عبادت.
اگر پیامبر مى خواست بفرماید همه زمین برای من (و امتم )محل عبادت است و روی زمین طهور است و تیمم بر آن جایز ،باید می فرمود :
«جعلت لى الارض مسجداً و ترابها طهوراً؛ سرتاسر زمین براى من مسجد است و خاک آن وسیله طهارت و تیمم»
بنابراین شکّى نیست مسجد در این جا به معناى سجده گاه است و سجده گاه باید چیزى باشد که بتوان بر آن تیمّم کرد.
3-ابوهریره مى گوید:
رسول خدا را در یک روز بارانى دیدم که بر زمین سجده مى کرد و اثر آن بر پیشانى و بینى او نمایان بود.(3)
اگر سجده بر فرش و پارچه جایز بود، لزومى نداشت حضرت در روز بارانى بر زمین سجده کند.
4- عایشه مى گوید:
هرگز ندیدم پیامبر ( هنگام سجده) پیشانى خود را (برای در امان بودن از گرمای سوزاننده خاک و سنگ روی زمین)با چیزى بپوشاند».(4)
ابن حجر در شرح حدیث مى گوید: اشاره به این است که در سجده ،باید پیشانى به زمین برسد ولى در موقع عدم توانایى واجب نیست.(5)
5- میمونه (همسر دیگر رسول خدا) گوید:
پیامبر بر قطعه حصیرى نماز مى خواند و سجده مى کرد.(6)
مفهوم حدیث این است که پیامبر بر سجّاده حصیرى سجده مى کرد. (خُمره كه در روايت آمده حصیر کوچک یا سجّاده اى است که از برگ درخت نخل مى بافتند).
با توجه به این روایات، شیعه سجده بر فرش و گلیم را جایز نمی داند . برای اینکه در جاهای مفروش هنگام نماز حتما پیشانی بر زمین باشد، قطعه ای خاک یا سنگ یا چوب را با خود بر می دارد و هنگام سجده بر آن پیشانی می گذارد و یا قطعه ای از تربت سید الشهدا را با خود بر می دارد و بر آن سجده می کند . بعضی اصحاب نیز قطعه ای خاک پاک برای سجده داشتند و بر آن سجده می کردند. مسروق بن اجدع از شاگردان ابن مسعود صحابی، تکه ای سنگ یا کلوخ بر می داشت و در کشتی بر آن سجده می کرد .(7)
علی بن عبدالله بن عباس به یکی از یارانش نوشت : تکه ای از سنگ های مروه برای من بفرست تا بر آن سجده کنم.(8)
پی نوشت ها:
1- علل الشرایع،ج2،ص341.
2-صحیح بخاری،ج1،ص91؛سنن بیهقی،ج2،ص433.
3- مجمع الزوائد هیثمی، ج2،ص126.
4- مصنف ابن ابی شیبه،ج1،ص397.
5- فتح الباری،ج1،ص404.
6- مسند احمد،ج6،ص331.
7- طبقات، ابن سعد، ج6،ص53.
8-اخبار مکه، ازرقی،ج2،ص151.