اعتبار برخی ادعیه

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
وعده به آمرزش تمامی گناهان، در موارد متعددی در روایات آمده است که نمی توانیم همه آن ها را مشکوک و نادرست بدانیم. تعدادی از آن ها دارای سند معتبر است که فهم بهتر آن روایات و مطابقت آن با عقل، نیاز به تحقیق و بررسی عمیق دارد كه ما در چند قسمت به آن مي پردازيم:
الف) اجر و ثواب بر دو قسم است: استحقاقی و تفضلی.
اجر و مزدی که خداوند به مقتضای حکمت خود در مقابل هر یک از اعمال صالح - واجب یا مستحب - قرار داده، ثواب استحقاقی است.
ثوابی و فضیلتی را که زاید از مقدار مقرّر و ناشی از مشیتی است که ریشه در رحمت و کرامت دارد و خداوند از فضل خود بر اساس معیارهای خاص به بندگان صالح مرحمت می­فرماید، ثواب تفضلی گویند.
ثواب­ها و فضیلت­هایی که برای عبادات، اذکار و ادعیه و قرائت قرآن در کتاب­ها و روایات آمده، برخی ناظر به ثواب­های استحقاقی است؛ ولی بیش تر آن ها ثواب­های تفضلی است که معمولا به صورت مجمل وعده داده شده است. شرایط و لوازم در آن ها به صورت صریح بیان نگردیده و بیش تر جنبه انگیزشی و شوق آفرینی دارند.
ب) آن همه ثواب هایی که نقل شده، هرگز مفهومش این نیست که انسان آن ها را به صورت اوراد بخواند و تنها به زبان قناعت کند؛ بلکه خواندن برای فهمیدن، فهمیدن برای اندیشیدن، و اندیشیدن برای عمل است؛ مثلاً تأکید فراوان بر تلاوت سوره حمد به این جهت است که توجه و تدبّر در محتوای آن، به انسان روح و ایمان می بخشد، او را به خدا نزدیک می­کند، صفای دل و روحانیت می­آفریند، اراده انسان را نیرومند و تلاش او را در راه خدا و خدمت به خلق افزون می­سازد و میان او و گناه فاصله می­افکند. (1)
اگرچه خواندن اذکار و ادعیه و قرآن در هر حال ثواب دارد و در درازمدت اثر وضعی روی قلب و روح انسان می گذارد؛ ولی ثواب اصلی و تأثیر عمیق آن ها زمانی است که موجب بیداری دل و خروج از غفلت و ظلمت و گمراهی گردد. اين ثواب اصلی و تأثیر عمیق بر اساس آيه «إنّما یتقبّل الله من المتقین»(2) و روايت «إنّما الاعمال بالنیات» (3) زماني حاصل مي شود كه اين عمل با قصد قربت و اخلاص بوده باشد. بنابراین، میان میزان عنایات تفضلی و میزان معرفت و درجه ‌اخلاص اشخاصف رابطه­ای مستقیم وجود دارد. مطمئناً این انگیزه که انسان با انجام یک عمل خیر، خیال خود را آسوده ببیند و خود را از کارهای دیگر تبرئه کند یا مجوزی برای انجام اعمال منفی و ناشایست شود، با روح اخلاص و قصد قربت سازگار نیست.
ج) عبادت ها و دعاها و... پاداش عظیم دارند؛ ولی پاداش قطعیت یافته نیست، بلکه مانند ایمان و دیگر اعمال صالح، مشروط به این است که تا آخر عمر حفظ گردد و نابود نشود. بعضی از گناهان اثر از بین برندگی دارند و ایمان و عمل صالح و ثواب و پاداش ها و ... را از بین می برند و نابود می کنند. در معارف دینی، این مطلب تحت عنوان "حَبط اعمال" بحث شده است.
بنابراین، آن روایات وعده اجمالی است و شرایط و قیدهای آن در جاهای دیگر گفته شده است.
خلاصه آن كه در روايات بيان شده ثواب حج را دارد. پس اگر كسي مستطيع شده بايد حج برود.زيراهيچ عمل مستحبي جاي واجب را پر نمي كند

پی­نوشت­ها:
1. مكارم شيرازي و ديگران، تفسیر نمونه، ‌ج 1، ص 5، دار الكتب الاسلاميه، چ اول، 1374ش.
2. مائده (5)، آیه 27.
3. وسائل الشیعه، حر عاملی، ج 6، ص 5، مؤسسه آال البيت، چ اول، 1409ق.