محاسبه اعمال

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

در خصوص وضعيت اخروی كودكاني كه قبل از سن تشخيص حق و باطل و در سنين خردسالي و نوزادي یا حتی در مرحله جنینی از دنيا رفته اند نظرات متفاوتي وجود دارد و در مورد این افراد و این که سرنوشت این ها در قیامت چگونه است و چگونه و به چه قاعده ای برای آن ها جایگاه و مقام آخرتی تعیین می گردد، از دیرباز بحث های گوناگونی در بین اندیشمندان وجود داشته و در کتاب های اعتقادی به آن ها پرداخته شده است.
از نظر عقل و نقل، این گونه افراد چون از ادراک متناسب و قابل قبول که شرط هر تکلیف و مسئولیتی است، بی بهره اند، در دنیا هم تکلیفی بر عهده آنان نیست. در نتیجه، گناهی برای آنان ثبت نمی‏شود و عقوبت و مجازات هم نمی‏شوند. حال اگر از خانواده‏ای مسلمان باشند، به دنبال پدر و مادر خویش - شاید به عنوان پاداش و مایه خوشحالی ایشان - به بهشت خواهند رفت. اما اگر وابسته به کفار و ظالمان باشند، به واسطه قصور ادراکی خود، در قیامت عذاب نخواهند شد؛ اما این که چه سرنوشتی در انتظارشان است، اختلافاتی وجود دارد؛ برخی گفته‏اند در جایی بین بهشت و دوزخ هستند و شاید مشمول عفو و رحمت الهی شده و داخل بهشت شوند.
در کتاب شریف کافی، روایاتی درباره اطفال و دیوانگان آمده است، مانند: "اطفال مؤمنان و کفار، ملحق به پدران خویش خواهند شد" و در برخی دیگر هم آمده است: "علم آن را به خدا واگذارید"؛ یعنی درباره آن سؤال نکنید؛ خدا بهتر می‏داند با آن ها چه کند. (1)
در برخی روایات در باره اطفال شیعیان آمده است که در عالم برزخ فاطمه زهرا (س) آنان را تربیت می‏کند. (2) البته در پاره ای از روایات نیز ذکر شده که این افراد به شکل خاصی در قیامت مورد آزمون قرار می گیرند تا وضع تسلیم یا متمرد بودن آن ها در برابر تکالیف الهی معین باشد. بعید نیست متناسب با وضع آخرت و میزان ادراکات آن ها در آن جهان آزمونی از ایشان گرفته شود. (3)

پی‏ نوشت‏ ها:
1. محمد بن یعقوب کلینی، کافی، نشر دار الکتب لاسلامیه، تهران، 1380 ق، ج 3، ص 248.
2. علی بن ابراهیم قمی تفسیر قمی، نشر دار الکتاب، قم، 1387ش، ج 2، ص 332.
3. کافی، همان ج 3، ص 248.