با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
گر چه كشور عزيزمان ايران از آغاز دوره صفويه دچار ركود علمي گشت. اما در همان دوره ی صفویه در حوزه هايی مانند علوم" عقلی، فلسفه، كلام، حديث، فقه شاهد رشد هستیم.
در حوزه ی هنرهای مهندسی نيز شاهد رشد و شكوفايي هستيم.
تا عصر صفویه رشد نسبي ملموس بود. اما در دو سه قرن اخیر گرفتار بداقبالی تاریخی شده ایم که از ناحیه ی سلطه ی غربی گریبان گیر عالم شده است. البته نه به معناي توهم توطئه، كه عیب را به گردن دیگران بیندازیم.
اما نقش استعمار غربی در دوره ی سرمایه داری تاریخی غرب که همه ی جهان را فرا گرفت، بسیار پراهمیت است
وقتی ما به عنوان ایرانی با غرب ارتباط برقرار کردیم با مجموعه ای ارتباط پیدا کردیم که با ما تناسب قدرت نداشت و این بد اقبالی تاریخی ما بود!
در اين بين سهم کارگزاران نالایق و ... را نيز نبايد نا ديده گرفت.
از این رو، باورود سلطه غرب به ایران، تمام چیزهایی که می توانست بین قدرت و دانش ارتباط برقرار کند را نابود کرد و به نقطه ای رسیدیم که بازسازی علمی دشوار بود و گرفتار یک دوره ی گسست طولانی علمی می شویم.
گرچه حرکت هایی مثل تاسیس دارالفنون، دانشگاه و مؤسسات پژوهشی و ... انجام می شود، ولی این حرکت ها در آن حد مؤثر نبوده است که بتوانیم بگوییم ایستاده ایم ؟
دارالفنون با امید و آمال شکل گرفت بعد از چند دوره یکی از سیاحان غربی راجع به آن این چنین مي نويسد : «دارالفنون عملا شش ماه باز است، اغلب شاگردان تنبل هستند» .
این تحلیلی است که این سیاح یا سفیر غربی دارد. از لحاظ مالی هم به شدت ضعیف است یعنی مواجب مدرسه عقب می ماند. حقوق استاد دیر پرداخت می شود. دانشجویان نيز خوب اداره نمی شوند.
دارالفنونی که با امید و آرزو و آمال و در بوق و کرنا شکل می گیرد، در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه چنین شرایطی دارد .
نتيجه آنكه عوامل افت علمي را میتوان به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم کرد:
1 - عوامل سیاسی داخلی
یکی از اساسیترین عوامل اين افول، زمامداران نالایق و رهبران گمراهی بودهاند که در طول تاریخ بر جامعه حکم رانده و رهبری های نادرست آنان و کارگزاران شان جامعه را از ترقی بازداشته است. اتفاقا در اين برهه زماني -بیش تر- سران جهان اسلام توسط بیگانگان انتخاب می شوند که مجری سیاست های آنان می باشند.
2 - عوامل سیاسی و خارجی
استیلای کشورهای غربی بر سرزمین های اسلامی از دیگر عواملی است که باعث شده ثروت کشورهای اسلامی به یغما رفته و زمینههای خود باوری در میان مسلمانان از میان برود، چنان که توجه به غرب و دنباله روی آن یکی از پیامدهایی است که همچنان گریبان کشورهای اسلامی را رها نساخته ،تمدن اسلامی را از حرکت بازداشته و مسیر حرکت آن را ناهموار و پویاییاش را کند کرده است.
براي آگاهي بيشتر رك ،پیام حوزه :: بهار 1382، شماره 37،علل افول علمی در ایران و جهان اسلام،پدید آورنده : سیدعباس صالحی.
