با توجه به اینکه سوره های قرآنی به صورت یکجا و آیه به آیه به ترتیب نازل نشده اند، میخواستم سوال کنم که چطور مشخص بود که کدام آیه مربوط به کدام سوره
است؟و همچنین ترتیب فعلی قرار گرفتن سوره های قرآن را چه کسی انجام داده و بر چه اساسی است؟
سوال دوم: چرا با وجود این همه داستان های قرآنی زیبا و پند آموز، قرآن با داستان قوم بنی اسرائیل آغاز شده است و اهمیت این داستان نسبت به سایر داستانهای قرآنی چیست که کتاب آسمانی قرآن با این موضوع شروع شده است؟
با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
ترتیب آیات غالبا همان ترتیب نزول است جز تعداد محدودی آیه که وقتی نازل شدند، رسول خدا دستور داد آن ها را در فلان جایگاه قرار دهید(1) از این رو قریب به اتفاق عالمان شیعه و سنی ترتیب همه آیات را طبق دستور رسول الله می دانند . فقط بعضی از عالمان شیعه ترتیب بعضی از آیات ( تعداد بسیار محدودی) را مطابق اجتهاد صحابه می شمارند.(2)
در مورد ترتیب سوره ها هم غالب عالمان بر این نظرند که این ترتیب هم طبق دستور شخص پیامبر است (3).
اما تقسیم بندی سوره ها (به جزء و حزب ) از دیگران و جهت آسان شدن یادگیری و...بوده است.
قرآن به صورت مکتوب نازل نشده، بلکه آیات بر قلب پیامبر نازل شده و رسول خدا آن ها را بر مردم تلاوت کرده ، جایگاه آیات و سوره ها را شخصا معین نموده ، به همین اعتبار در خود قرآن و در کلام پیامبر از آن به عنوان "کتاب" یاد شده و سوره حمد "فاتحه الکتاب" خوانده شده است.
بنا بر این قرآن در زمان خود پیامبر این شکل کلی را یافت. البته این نظم و نظام در بیانات پیامبر بود، ولی تا آخر عمر پیامبر قرآن به صورت یک کتاب بین دو جلد ارائه نشد، زیرا تا اواخر عمر ایشان باب وحی باز بود . به همین جهت پیامبر به امام علی(ع) دستور داد قرآن را طبق دستورات ایشان تنظیم کند . با شرح و تفسیر و بیان ، ارائه نماید که حاصل زحمات امام قبول نشد . مدت کمی بعد، افرادی برای انجام این کار تعیین شدند . قرآن را طبق دستور ها و رهنمود های پیامبر تنظیم و ارائه کردند . زمان عثمان، همین قرآن در چند نسخه تکثیر شد . مصحف های شخصی جمع آوری و معدوم شد تا اختلاف حاصل نشود.
در پاسخ به قسمت اخیر سوال شما می گوییم : سرگذشت حضرت موسى (ع) و قوم بنی اسرائیل از تمام پيامبران و امتهای دیگر ، در قرآن بيشتر آمده است، زيرا در بيش از سى سوره بيش از صد بار به ماجراى حضرت موسى و فرعون و بنى اسرائيل اشاره شده است.
ويژگى سرگذشت حضرت موسى نسبت به پيامبران ديگر اين است كه آنها نیز بر ضد اقوام گمراه، قيام كردند، ولى حضرت موسى علاوه بر اين ، در برابر حكومت خودكامهاى همچون دستگاه جبار فرعون قيام نمود.4و سرگذشت بنی اسرائیل درای ابعاد و آموزه های فراوانی است که می تواند آموزندگی و هدایتگری داشته باشد از این رو قرآن مجید در هرموردی با عنایت به پیام خاص آن ذکر کرده است .
پی نوشت ها:
1. تاریخ جمع قرآن کریم،جلالی نائینی، ص124؛ پژوهشی در تاریخ قرآن ، حجتی کرمانی، ص66.
2.پژوهشی در تاریخ قرآن، ص69.
3. پژوهشی در تاریخ قرآن، ص87؛ تاریخ جمع قرآن کریم،ص153.
4 - آیه الله مکارم شیرازی ، تفسير نمونه، ج9، ص: 223
