ديدگاه ائمه درباره آموزش علوم غير ديني و ميزان فعاليت اصحاب
ائمه در اين حوزه چيست
با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
احاديث بسياري از اهل بيت (ع) در باره علم آموزي وجود دارد كه در این احادیث (1) علم خاصی مورد نظر نیست، بلکه مقصود آن است:
هر علمی که برآوردن نیازهای لازم جامعه موقوف به دانستن آن علم باشد، بر مسلمانان تحصیل آن لازم و واجب است.
اسلام دین جامع و همه جانبه است، دینی است که تنها به یک سلسله پندها و اندرزهای فردی اکتفا نکرده، دینی است جامعه ساز. آن چه را که یک جامعه بدان نیازمند است، اسلام آن را به عنوان واجب کفایی واجب کرده، مثلاً جامعه نیازمند پزشک است، از این رو دانش پزشکی واجب کفایی است. واجب کفایی یعنی واجب است به قدر کفایت پزشک وجود داشته باشد.
همچنین فنون و علوم دیگری که هر یک به نحوی نیازی از جامعه اسلامی را برآورده میکند، و استقلال و سربلندی جامعه را تأمین مینماید.
خلاصه هر علمی که نفعی را عاید جامعه اسلامی میکند، مورد تأکید و تشویق اسلام است. اگر نیاز جامعه بدون تحصیل علمی برطرف نشود، فراگیری آن علم از نظر اسلام واجب شمرده شده. بنابراین علم شیمی، فیزیک، پزشکی، روانشناسی، زیستشناسی و سایر علوم و فنونی که هر یک به نوبه خود نیازی از جامعه اسلامی را برطرف میکنند، مورد تشویق و تأکید اسلام است. "
کلمات شهید مطهری موید این سخن است. ایشان می فرماید:" هر علمی که نفعی را عاید جامعه اسلامی میکند، مورد تأکید و تشویق اسلام است. (2)
بدیهی است علوم حوزوی نیز در راستای برطرف کردن نیاز های معنوي جامعه هستند واز بارز ترين مصاديق علم هستند.
نتيجه آنكه اسلام نه تنها با دانشهاي غير حوزوي و ديني مخالف نيست. بلكه اهل بيت (ع)به ويژه امام صادق در دانشهاي رايج زمان خود سرآمد بودند و به تربيت شاگردان مي پرداختند.
آن حضرت در رشته های مختلف علوم عقلی و نقلی آن روز، شاگردان بزرگ و برجسته ای همچون: هشام بن حکم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب، هشام بن سالم، مومن طاق، مفضل بن عمر، و … تربيت نمود.
مشهور است كه از جمله شاگردان آن حضرت جابر بن حيان پدر شيمي مي باشد.(3)
لازم به توجه است كه در بين اين دانشها از آن جهت كه وظيفه اصلي آنان تربيت و هدايت معنوي جامعه بوده بيشتر به بيان معارف ديني پرداخته اند و بيشترين فعاليت اصحاب نيز در اين عرصه بوده است. گرچه گزارش معتبرو قابل توجهي نسبت به فعاليت شاگردان اهل بيت در غير حوزه علوم ديني،گزارش نشده. اما اين به معناي نفي اين علوم نيست.
براي آگاهي بيشتر به كتاب ميراث مكتوب شيعه از سه قرن نخستين هجري،تاليف سيد حسين مدرسي طباطباييةترجمه سيد علي قرايي و رسول جعفريان مراجعه نماييد.
پی نوشت ها:
1.محمد محمدی ریشهری، میزان الحکمه، ج 3، ص 2071، ماده، علم، شماره 13746. «احادیث ترغیب به علم آموزی».
2. مجموعهآثاراستادشهيدمطهرى، ناشر صدرا ج2، ص 71.
3. اعیان الشیعه، سید محسن امین، بیروت، دار التعارف للمطبوعات،1418 ه ق، چاپ پنجم، تحقیق سید حسن امین، ج6، ص42.
