امام (ع)

طبق برخی آیات و روایات زمین نباید لحظه ای از حجت خدا خالی باشد، زیرا انسان ها در همه لحظات نیاز به هدایت و تبلیغ دارند. در قرآن نیز به لزوم وجود پیامبر و حجت خدا تاکید شده است، در سوره فاطر آیه 24 آمده است: هیچ امتی نیست جز این که در آن نذیر و ترساننده بوده است. همچنین در سوره رعد آیه 7 می خوانیم: «انما انت منذر و لکل قوم هاد» .در این آیه واژه‌" هاد" به کار برده شده است که معنای آن اعم از پیامبر و رهبران دیگر می‌باشد.
امامت رياستي است عمومي هم در امور ديني هم در امور دنيايي (1)
چنين امامي؛ از نظر اعتقادي دو نوع ولايت بر جامعه دارد
1) ولايت تكويني كه مضمون روايت "لولا الحجه لساخت الارض اهلها؛ اگر زمين از حجت خدا خالي باشد زمين اهل خودش را در خود فرو مي برد" (2) ، بنابراين زندگي موجودات عالم به زنده بودن امام(ع) است.
2) ولايت تشريعي امام (ع) منظور از ولايت تشريعي آن است كه خداوند براي اداره و نظم امور و صلاح اجتماع يك فرد صلاحيتدار را صاحب اختيار آن‌ها قرار دهد، به طوري كه در همه شئون زندگي فردي، اجتماعي، مادي و معنوي بتواند دخالت كند و بر همه مردم لازم باشد از او اطاعت كنند و خواسته او را برخواسته خود مقدّم دارند.
به حكم قرآن مجيد و روايات بي‌شمار، رسول اكرم و ائمه اطهار اين مقام را دارا بودند. در اين زمينه مي توان به برخي از آيات استناد كرد:
1 - "پيامبر اولي و سزاوارتر به مؤمنان است از خود آنان"(3)
اما از نظر اخلاقي: همان طور كه هدف بعثت رسول خدا(ص) تكميل مكارم و فضايل اخلاق معرفي شده ائمه اطهار(ع) نيز سعي داشتند فضايل حسنه نفساني و روش اكتساب آنها را تعليم دهند. چنانكه بخش وسيعي از روايات و احاديث باقي مانده از آنان در زمينه مسايل اخلاقي است و وجود امام (ع) نيز بهترين الگو براي جلوگيري از افراط و تفريط هاي مسايل اخلاقي است. بنابراين تكامل روحي ومعنوي تنها در پرتو وجود امام(ع) انجام مي گيرد.
اما از نظر سياسي و اجتماعي:‌ شهيد مطهري مي نويسد: مسأله امامت را اگر از وجهه هاي اجتماعي و سياسي يعني از وجه حكومت و رهبري در نظر بگيريم نظير عدل است يعني داخل در حوزه امور ايماني است و اگر از جنبه معنوي بنگريم يعني از آن نظر كه امام به اصطلاح احاديث، حجت خدا و خليفه الله است رابطه معنوي ميان هر فرد مسلمان و انسان كامل هر زمان ضروري است و جزء مسايل ايماني است.(4)
وظيفه و شؤون امام (ع) :
وظائف و شئون امام از نظر اجتماعي و سياسي با توجه به كتاب الحجه اصول كافي چنين بيان شده است كه امام(ع) علاوه بر دادن مواد تفكر، روش فكر كردن و نجات انسانها از اسارتهاي فكري، عوامل محيطي،‌تعصب، تقليد و هوسهاي نفساني، شأن رهبري جامعه را نيز به عهده دارد به عبارتي هم به لحاظ اينكه فهم او از دين كامل است هم داراي مرجعيت ديني براي هدايت معنوي جامعه است و هم داراي رهبري سياسي براي اداره جامعه؛ گرچه ممكن است در اداره جامعه كسي را از طرف خدا اذن دهد يا منصوب كند.
وجود امام در جامعه شرط اصلاح و رفاه مردم است. زيرا آنكه ستمكار را از ستم باز مي دارد،‌مردمان را ايمان و عبادت و دادگستري مي آموزد و به رعايت كردن امور اجتماعي تشويق مي كند امام است.
چنانكه امام صادق(ع) فرمود: امام(ع)‌براي مردم شاهد است و باب الله و راه به سوي خدا و مفسر وحي،‌او داراي قدرت معجزه و استدلال محكم است و همچون ستارگان براي ساكنان آسمانها براي حفظ و هدايت مردم اين زمين به امامت برگزيده شده است، آنان شبيه كشتي نوح هستند، هركس بدانها دست يابد رستگار مي شود و به ساحل نجات مي رسد.(5)
در روايتي ديگر از امام صادق(ع) نقل شده است كه خداوند هدايت روحاني مردم را به آنان تفويض كرده است مردمي كه بايد هميشه چنين رهبر و هادي را داشته باشند. حتي اگر دو نفر در روي كره زمين باقي بمانند يكي از آندو به خاطر نياز به ارشاد و هدايت امام مي شود.(6)
نتيجه آنكه امام بر اساس شرايط زماني خود به انجام اين وظائف همت مي گمارد و در ترويج اسلام ناب كوشش مي كند.
اكنون نيز در عصر غيبت وجود مبارک امام عصر، تجلی اسما و صفات خداوند در وجود یک انسان کامل است و اینها همه نشانه‌های الهی است که باید در جایی و یا در وجودی تحقق داشته باشد.
آسیب نرسیدن به اهل زمین با وجود حجت الهی از همین قبیل است. همان گونه که خداوند خطاب به پیامبر می‌فرماید: «وما کان الله لیعذّبهم وأنت فیهم...؛(7) خداوند امت را عذاب نمی‌کند، در حالی که تو (ای پیامبر) در میان ایشان هستی».
دوم آنكه امام زمان (ع) حافظ كلي شريعت است و از اتفاق بر باطل جلوگيري مي كند.
نتيجه آنكه آن حضرت در دوران غيبت نيز براي هدايت جامعه تلاش مي كند.
خوب است بدانیم؛ امام زمان شدیداً به شیعیان خود عشق مى‏ورزند. آن حضرت همواره به شیعیان خود دعا مى‏کند. از آن حضرت نقل شده است: «انا غیر مهملین لمراعاتکم ولاناسین لذکرکم؛ ما هرگز در رعایت احوال شما کوتاهى نمى‏کنیم و شما را از یاد نمى‏بریم.»­(8)برای اگاهی بیشتر به کتاب، بررسی مسائل کلی امامت، آیة الله ابراهیم امینی ،مراجعه نمائید .
پي نوشت ها:
1. قواعد المرام، ص 174؛نشر کتاب خانه آیت الله نجفی قم 1406 ق ؛ باب حادی عشر ص 39 نشراستان مقدس، 1368 ش.
2. علامة مجلسي ، بحار الأنوار، بيروت - لبنان، ناشر دار إحياء التراث العربي سال چاپ 1403 - 1983 م، ج210/16.
3. ناصر مکارم شیرازى، پیام قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ج 9، ص 161.
4. مر تضی مطهری، امامت و رهبری، انتشارات صدرا، ص 92.
5. كافي، شيخ كليني ، تحقيق : علي أكبر غفاري، چاپ چهارم ، سال چاپ : 1365 ش، ناشر دار الكتب الإسلامية - تهران، ج 1، ص207، به بعد رساله اعتقادات صدوق.
6. كافي، ج 1، ص205 به بعد.
7 . انفال (8) آیه 33.
8. بحارالانوار، ج 53، ص 174.