با سلام
خطوات جمع چیست ؟ و حدیث امام معصوم که می فرمایند شیطان از چهار طرف به انسان هجوم می آورد هر کدام از آن چهار طرف چیست و شامل چه می شود؟
از راهنماییتان بسیار ممنون و سپاسگزارم
پرسش گر گرامی خطوات جمع خطوه به معنای قدم و گام است و این که در قرآن آمده است « يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ.» (1) اى مردمى كه قبول ايمان نمودهايد از گامهاى شيطان پيروى نكنيد و قدم بجاى قدم او نگذاريد اگر بدنبال شيطان رهسپار شود او را بزشتى و پليدى فرمان مي دهد.
و مطلبی که شما راجع به شیطان و حمله او از چهار طرف گفتید آیه قرآن است نه حدیث، خداوند گفته شیطان را در قرآن حکایت می کند: « قالَ فَبِما أَغْوَيْتَني لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقيمَ *
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْديهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرينَ »(2)گفت: حال كه مرا نوميد ساختهاى، من هم ايشان را از راه راست تو منحرف مىكنم.
آن گاه از جلو رويشان و از پشت سرشان و از سمت راست و سمت چپ به آنها مىتازم و بيشتر آنها را شاكر نخواهى يافت.
در تفسیر این آیه قرآن ،امام صادق (ع) مطالبی عنوان کرده اند :« ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ مَعْنَاهُ أُهَوِّنُ عَلَيْهِمْ أَمْرَ الْآخِرَةِ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ آمُرُهُمْ بِجَمْعِ الْأَمْوَالِ وَ الْبُخْلِ بِهَا عَنِ الْحُقُوقِ لِتَبْقَى لِوَرَثَتِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ أُفْسِدُ عَلَيْهِمْ أَمْرَ دِينِهِمْ بِتَزْيِينِ الضَّلَالَةِ وَ تَحْسِينِ الشُّبْهَةِ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ بِتَحْبِيبِ اللَّذَّاتِ إِلَيْهِمْ وَ تَغْلِيبِ الشَّهَوَاتِ عَلَى قُلُوبِهِمْ .(3)
اینکه شیطان گفت از جلو رویشان به آن ها می تازم یعنی آخرت را (که پیش روست)برای آن ها بی ارزش و آسان و سست جلوه می دهم، اینکه گفت از پشت سر حمله می کنم یعنی به آن ها امر می کنم جمع مال کنند و امر میکنم که حقوق واجب را از اموالشان ندهند و بخل بورزند تا اموال به ورثه آن ها برسد(مال را برای پشت سری ها جمع کردن ). اینکه گفت از طرف راست حمله می کنم یعنی آئین آن ها را فاسد می کنم به این وسیله که راه های گمراهی را برایشان زینت می کنم و موارد شبهه ناک را برای آن ها خوب جلوه می دهم ،واینکه گفت از طرف چپ حمله می کنم یعنی لذت های دنیوی را برایشان محبوب می کنم و شهوت ها را بر دلشان غلبه می دهم.
،و معنای این حدیث این است که شیطان هر لحظه در کمین است و ممکن است از راه های مختلف انسان را منحرف کند و چهار طرف کنایه از این است که او از همه جهات می تواند انسان را دچار انحراف و گناه کند. لذا انسان باید در همه کار ها مواظب شیطان باشد.
پی نوشت :
1. نور(24)آیه 21.
2. اعراف (7) آیه 16 و 17.
3. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه.ق، ج 60، ص 152.
