مقام حضرت فاطمه معصومه(س)

با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

در شأن و منزلت حضرت معصومه (س) روایات متعدد وجود دارد، از جمله:
1. جمعی از مردم ری به محضر امام صادق (ع) رسیدند و حضرت فرمود: خدا را حرمی است که مکه می باشد و پیامبر را حرمی است که مدینه می باشد و امیرمؤمنان را حرمی است که کوفه می باشد و ما اهل بیت را حرمی است که قم می باشد و زنی از فرزندان من به نام فاطمه در آنجا دفن می شود که هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب می گردد. (1) راوی گوید این کلام را امام صادق زمانی فرمود که هنوز فرزندش موسی متولد نشده بود.
2. از امام رضا روایت شده که به سعد اشعری قمی فرمود: ... ما را نزد شما قبری است، قبر فاطمه دختر موسی بن جعفر که هر کس او را با معرفت به حقش زیارت کند، بهشت بر او واجب می شود... . (2)
3. از امام جواد روایت شده که فرمود: هر کس قبر عمه ام در قم را زیارت کند، بهشت بر او واجب می شود. (3) این روایات از طرف فقیهان بزرگ پذیرفته شده و بر طبق مضمون آن فتوا داده اند مثلا صاحب جواهر در مورد زیارت حضرت معصومه می نویسد: زیارت حضرت معصومه مستحب است و هر کس قبر این بانو را زیارت کند، بهشت برای اوست.(4) در کامل الزیارات هم روایات معتبر در اين خصوص وجود دارد. (5)
بر اساس روایتی، لقب معصومه از سوى امام رضا (ع) به ‏این بانوى عظیم الشأن اعطا گردید. امام رضا فرمود: « من زار المعصومه بقم کمن ‏زارنى؛ (6) هر کس معصومه را در قم زیارت کند، مانند کسى است که مرا زیارت کرده است». این تعبیر را امام پس از وفات آن بانو به کار برده اند و شاید دلالت بر این دارد که آن بانو، دارای نوعی مقام عصمت می باشند. گفتنی است گرچه نصاب تام عصمت، یعنی عصمت مطلق اختصاص به چهارده نفر دارد، ولی ممکن است مراتب نازل از عصمت نصیب سایر افراد نیز بشود؛ زیرا گوهر اصلی انسان که نفس ناطقه‌ او است، به گونه ای آفریده شده که اگر بخواهد، با تأمین برخی شرایط می تواند به قله بلند عصمت برسد؛ زیرا نفس انسان با تکامل معنوی، از قوه به فعلیت رسیده و می تواند از آفت‌های سهو، نسیان، غفلت، جهالت و هر گونه ناپاکی مصون باشد؛ چون محدوده نفوذ شیطان، محصور به مراحل وهم و خیال است که وابسته به طبیعت انسان است؛ اما مراتب عقل و قلب کاملاً از قلمرو و نفوذ شیطان مصون است. سهو، نسیان، غفلت و جهل و هر ناپاکی دیگر، در آن ساحت قدسی راه نمی‌یابد. بنابراین، چون شئون هستی انسان محدود به مراتب طبیعی، خیالی وهمی نیست، اگر کسی به مرتبه عقل خالص و قلب سلیم راه یافت، می تواند همچون فرشتگان از گزند لغزش های علمی و عملی مصون بماند. (7) بنابراین، خداوند هیچ کس را از رسیدن به مقام عصمت محروم نکرده است. از این رو، عصمت منحصر به پیغمبران و امامان معصوم (ع) نیست؛ (8) چنان که حضرت مریم (س)، حضرت فاطمه (س) و مخلصانی دیگر (9) که نه پیامبر بودند و نه امام، به مقام شامخ عصمت دست یافته‏اند. از طرف دیگر، عصمت مراتب متعدد دارد. مراتب پایین تر عصمت که عصمت از گناه باشد، برای دیگران نیز دست یافتنی است. (10) بنابراین، ممکن است که حضرت معصومه (س) برخی از مراتب عصمت را داشته باشد؛ گرچه نمی توان گفت در چه مرتبه از عصمت بوده است. با توجه به اين فضايل و جايگاه است كه حضرت معصومه (س) مورد توجه علما و مراجع قرار گرفته است.
پی نوشت ها:
1. محدث نوری، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت، 1408 ق، ج 10، ص 368.
2. همان، 368-369؛ مجلسی، بحار الانوار، بیروت، الوفا ، 1404 ق، ج 99، ص 266 - 267.
3. مجلسی، همان، ص 265.
4. نجفی، جواهر الکلام، تهران، اسلامیه، ج 20، ص 103.
5. ابن قولویه، کامل الزیارات، قم ، انتشارات اسلامی، 1419 ق، ص 536.
6. معلم، محمد علی،فاطمة المعصومة (س)، ص 65، بی تا، بی جا؛ محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعه، تهران ، نشر دار الکتب الاسلامیه،1385 ش. ج 5، ص 35
7. جوادی آملی، وحی و نبوت در قرآن، قم ، نشر مرکز اسرا ، 1381 ش، ص 201.
8. جوادي آملي تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم ، نشر مرکز اسرا، 1378ش. ج 9، ص 20-22.
9. علامه طباطبایی، المیزان، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ج3، ص 205.
10. سبحاني، جعفر، الالهيات، قم، ‌نشر موسسه امام صادق (ع)، 1423 هـ . ق. ج 3، ص 203- 205.