راهنمایی ومشاوره

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

پرسشگر گرامی، همانطور كه خود شما هم مي دانيد مسئله ازدواج مخصوصا برای دختران يكي از سرنوشت ساز ترین تصمیمات زندگي است و پایداری و آرامش زا بودن آن از مسائل محوری در آن بشمار می رود. ازدواج بر همه جوانب زندگی تاثیر گذاشته و سرنوشت موفقیتها و عدم موفقیت ها را در عرصه های دیگر مشخص می سازد. بنابراين بايد براي انتخاب همسر مسير صحيحي را طي كرد تا مبادا موجب پشيماني و بدنبال آن پريشاني انسان شود. ما به علت اشتغال به کار مشاوره در حمیط های مختلف دانشگاهی و غیره، موارد بسیاری را سراغ داریم که دختر و پسری که از راههای غیر متعارف با هم آشنا و سپس عاشق هم شده بودند و اظهار می داشتند که: اگر ما باهم ازدواج نکنیم خواهیم مرد! شش ماه بعد از ازدواج و بعد از فروکش کردن احساسات و عواطف خاص نسبت به هم، بخاطر در نظر نگرفتن همسانی های مورد تاکید اسلام و روانشناسی در انتخاب همسر، تعارضات مختلف شخصیتی، خانوادگی، اقتصادی، اجتماعی، مذهبی، و... بالا آمده و حتی در مواردی کار به درگیری فیزیکی نیز کشیده شده است.
توجه به این نکته ضروری است که دوستی های قبل ازدواج آسیب های بسیاری برای طرفین مخصوصا دختران دارد. اظهار محبت به جنس مخالف از راههای غیر متعارف و دوستی های تعریف نشده در عرف و شرع، مانند اعیتاد به مصرف مواد مخدر و الکلی است، ابتدا با يك سلام و احوالپرسي ساده و مختصر و به انگيزه اهداف آموزشي و غيره شروع مي شود. ولي به تدريج نوع رابطه و گفتگو تغيير پيدا كرده و به ميزان و كميت آن نيز افزوده مي شود و تا آنجا پيش مي رود كه تمام انرژي عاطفي شخص را به خود اختصاص می دهد و شخص با ولع تمام مي‌خواهد آنرا در همين گفتگوها و ارتباط ها هزينه كند و هرگز به همان حداقل كه در روزهاي اول داشته، اكتفا نمي كند و وابستگی شدیدی بین طرفین و مخصوصا دختر ایجاد می نماید وابستگی ای که معلوم نیست آیا به ازدواج می انجامد و یا نه، اگر به ازدواج نیانجامد جراحت آن تا آخر عمر بر پیکر روانی طرفین و مخصوصا دختران باقی می ماند، زیرا مطمئنا با اين وابستگي به وجود آمده امكان جدا شدن از يكديگر از نظر رواني بسيار سخت و مشكل آفرين است. و اگر به ازدواج بیانجامد چون طرفین معیارهای مورد تاکید اسلام و روانشناسی را رعایت نکرده اند و به هر نحوی خواسته اند به هم برسند مدتی بعد از ازدواج تعارضات بالا می آید و در آکثر موارد کار به طلاق ختم می شود و آنکس که در این میان بیشترین آسیب را می بیند دختر است. پس با شكل گيري روابط عاطفي بين دختر و پسر و افزايش تدريجي آن، زمينه وابستگي آنها به يكديگر و تشديد آن فراهم مي شود و این وابستگی شدید، موجب کور شدن عقل و عدم رعایت معیارهای یک ازدواج پایدار و فرحبخش می شود. و بر همين اساس است كه از همان آغاز بايد از ايجاد ارتباط عاطفي و مبتني بر احساسات کور اجتناب كرد. چه آنکه همانطور که گفته شد، اين وابستگي به وجود آمده مانع گزينش صحيح و دقيق بر اساس معیارهای دینی و علمی براي شريك زندگي آینده مي شود. در روایتی از علی علیه السلام آمده است که عشق شخص را کور وم کر می‌کند و باعث می شود که او واقعیتها را نبیند، در این روایت روانشناختی بطور دقیق به آسیب وابستگی اشاره شده است. چه آنکه وابستگی موجب می شود که طرفین حتی عیوب یکدیگر را حسن بپندارند و تمام وجود هم را نيكي، خوبي، زيبايي ببینند، و ديگر توان مشاهده عيوب احتمالي طرف مقابل را ندارند. پرفسور آرون تی بک که از روانشناسان و زوج درمانگران مطرح است و سالها روی مسئله ازدواج و علل شکست آن تحقیق کرده می گوید: دختر و پسر بخاطر عشق شدید نسبت به هم، بدون معیارهایی که موجب استحکام ازدواج می شود، باهم ازدواج می کنند. و آنگاه بعد از مدتی که احساسات و عواطف شان نسبت به هم فروکش کرد، ناهمسانی های مختلف برجسته می شود زیرا دیگر عشقی نمانده که آنها را بپوشاند، و لذا ازدواج با تلاطمات شدید روبرو شده و در اکثر موارد کار به طلاق می انجامد. ایشان در این رابطه و بر اساس تحقیقات خود کتابی به نام «عشق هرگز کافی نیست» تالیف کرده که این کتاب به زبانهای مختلف ترجمه شده و بارها تجدید چاپ شده است. این کتاب در ایران توسط آقای مهدی قراچه داغی ترجمه شده و توسط آنتشارات ذهن آویز بارها و بارها تجدید چاپ شده است. من از شما می خواهم که حتما قبل از هر تصمیمی این کتاب را مطالعه نمایید.
توجه داشته باشيد كه دوستي با جنس مخالف هرچند در ابتدا بسيار دل‌انگيز و لذت بخش است، ولي در ادامه دختر و پسر را با مشکلات جدي مواجه مي‌سازد.اولا تنها خبر دادن به خانواده مشكل شما را حل نمي كند. زيرا از نظر ديني در جريان بودن خانواده به تنهايي براي مشروعيت بخشيدن به ارتباط كافي نيست. تا زماني كه عقد ازدواجي صورت نگرفته است، نا محرم هستيد و ارتباط شما گناه و حرام است. ثانيا اين گونه ارتباط ها آثار و آسيب هاي خاص خود را دارد که به برخی از آنها اشاره شد. زيرا بپذيريديا نپذيريد کم کم رابطه دوستانه چراگاه شيطان مي‌گردد و صحبت‌ها، نگاه‌ها، لبخندها ،قربون صدقه رفتن ها، رنگ و بوي ارتباط غير مجاز و شهواني را به خود مي‌گيرد، و در پي آن اضطراب، تشويش، ترس از طرد و بي وفايي، افسردگي، احساس گناه،افت تحصيلي، افول معنوي، کاهش شديد عملکرد، تضعيف عزت نفس، تخيل گرايي افراطي، تحريک قواي جنسي، ابتذال گرايي، اختلافات زناشويي پس از ازدواج، اساس دامنگيرشان خواهد شد.
به همين جهت است كه اسلام به منظور حفظ عفت عمومي هر گونه ارتباط نامشروع با نامحرم اعم از سخن گفتن از روي شهوت، نگاه شهوت آميز، تماس بدني و.... را ممنوع کرده، بر حيا و عفت و پاکدامني تأکيد نموده است.
یافته های روانشناسی جدید نیز بیان می دارد که هیچ گاه دختر و پسری که باهم دوست هستند نباید با هم ازدواج کنند زیرا رابطه دوستی غیر از رابطه ازدواج و زناشویی است و اگر دودوست دختر و پسر باهم ازدواج کنند، این دو نوع از رابطه با هم ایجاد تداخل می کنند و مشکلات روحی و روانی برای طرفین ایجاد می نمایند.
من در زیر به برخی آسیب های روحی، روانی، و اجتماعی روابط باز و آزاد دوجنس مخالف پیش از ازدواج، اشاره می نمایم:
- فقدان شناخت درست و واقع بینانه: معمولا ادّعا می‏شود این گونه روابط و دوستی‏ها به انگیزه ازدواج شکل می‏گیرد، ولی با کمی دقّت فهمیده می‏شود، روح حاکم بر این گونه دوستی‏ها، عشق‏ورزی کور است نه خردورزی. پای خرد و عقل در میدان عاشقی لنگ است. امام علی علیه السلام می‏فرمایند: «حبّ الشّیء یعمی و یصمّ»، دوست داشتن چیزی انسان را کور و کر می کند.
در حالی که تصمیم‏گیری درست در مورد ازدواج با فرد خاص، تنها با تکیه بر عقلانیّت و خردورزی ممکن است. دوستی‏های قبل از گزینش همسر، راه عقل را مسدود و چشم واقع بین انسان را کور می‏سازد و اجازه نمی‏دهد تا یک تصمیم صحیح و پیراسته از اشتباه گرفته شود. این نوع انتخاب‏ها که در فضایی آکنده از احساسات و عواطف انجام می‏گیرد. به دلیل نبود شناخت عمیق و واقع‏بینانه، زندگی مشترک را تلخ و آینده را تیره و تار می‏سازد.
- بدبینی: این گونه دوستی ها نه تنها مشکلی را برای دختران و پسران حل نمی‏کند. بلکه بر مشکلات آنان می‏افزاید.این گونه دوستی‏ها و روابط اگر به ازدواج بی‏انجامد پس از مدتی از شکل‏گیری زندگی جو بدبینی و سوءظن را به دنبال خواهد داشت. پسر مخصوصا اگر مقداری بدظنی و پارانویا داشته باشد، با خود می‏گوید این دختر وقتی به راحتی با من پیوند و رابطه برقرار نمود، پس از اعتقاد و ایمان قوی برخوردار نیست. بنابر این از کجا معلوم پیش از ارتباط با من، با فرد دیگری طرح دوستی نریخته است. از کجا معلوم که در آینده با این که همسر من است با دیگری ارتباط برقرار نکند؟ دختر نیز همین تصور را نسبت به پسر خواهد داشت. بر این اساس این گونه ازدواج‏ها دارای پایه واساسی سست و متزلزل است و تجربه نشان داده که منجر به طلاق و جدایی می‏گردد.
بر اساس یک یافته پژوهشی در آمریکا، زوج‏هایی که پیش از ازدواج با یکدیگر رابطه دوستی خاص دارند، زندگی زناشویی آنها با مشکلات عدیده‏ای رو به رو است و منجر به طلاق می‏شود. چندی پیش به گزارش ایسنا، دکتر «کاترین کوهان»، استاد دانشگاه ایالت پنسیلوانیا گفت: طبق آخرین تحقیقات، افرادی که پیش از ازدواج با یکدیگر رابطه داشته‏اند بعد از ازدواج در حلّ مشکلات خود عاجزند، چرا که نسبت به یکدیگر بسیار بدبین هستند. کوهان گفت: طبیعت ارتباطات آزاد این است که زوجین چندان انگیزه‏ای برای حل درگیری‏ها و حمایت از مهارت‏های خود ندارند. وی افزود: به نظر می‏رسد ارتباطات این افراد زودتر از افرادی که با یکدیگر دوست نبوده‏اند، سرد و منجرّ به طلاق می‏شود. وی در پایان گفت: می‏توانم بگویم رابطه قبل از ازدواج به هیچ وجه سبب دوام زندگی زناشویی نمی‏شود.
-افت تحصیلی یا رکود علمی: این گونه روابط باعث می‏شود که دو طرف تمام فکر و توجه و تمرکز خود را صرف دیدارها و ملاقات‏های حضوری و تلفنی خود بکنند و این بزرگ‏ترین مانع برای رشد و ترقی علمی است؛ زیرا تحصیل دانش نیازمند تمرکز نیروهای فکری وروحی است. دل‏مشغولی و اضطرابی که در اثر این گونه پیوندها پدید می‏آید بزرگ‏ترین سد راه تعالی علمی و تحصیلی است؛ لذا متصدیان امور علمی مدارس و دانشگاه‏ها توصیه می‏کنند. حتی ایام عقد و نامزدی جوانان در بحبوحه تحصیلات نباشد تا آنان بتوانند با تمرکز بیشتر فکر، در ادامه دروس و امتحانات موفق شوند.
-اضطراب، تشویش و احساس نگرانی: در دوستی‏های موجود بین دختران و پسران، از آنجا که مقاومتی بسیار قوی از طرف پدر یا مادر یا جامعه برای ممانعت از برقراری این دوستی‏ها وجود دارد، این گونه دوستی‏ها با مخاطرات روانی گوناگونی از جمله اضطراب و تشویش همراه است.
وجود افکار دیگری چون احساس گناه، نگرانی از تهدیداتی که توسط پسر برای فاش کردن روابطش با دختر صورت می‏گیرد، یک تعارض درونی و اضطراب مستمر را به دنبال خود دارد. بنابر این وجود چنین دلهره‏ها و اضطراب‏هایی که گاهی لطمه‏های جبران ناپذیری بر جسم و روان انسان دارد، از جمله آسیب‏های این گونه روابط است.
-محرومیت از ازدواج پاک: هر انسانی در سرشت و نهاد خویش به دنبال پاکی‏ها و نجابت است. دخترانی که در پی این روابط آلوده هستند در حقیقت پشت پا به سرنوشت خود زده‏اند و این امر باعث می‏شود که آن‏ها به جرم آلودگی به این روابط شرایط ازدواج پاک را از دست بدهند. البته این گونه روابط ناسالم حتی در ازدواج پسران نیز تاخیر ایجاد می كند ولی دختران بیش از پسران در معرض این آسیب قرار دارند.
آن چه تاکنون بيان شد برخي پيامدها و عوارضي است كه به دنبال اظهار محبت به جنس مخالف به منظور داشتن رابطه دوستانه و صميمانه شكل مي گيرد، با ايجاد چنين ارتباطاتي به هر شكل كه متصور است (مكاتبه اي، تلفني، حضوري و ...) و شكل گيري علاقه اوليه بين دو طرف امكان تحقيق و بررسي واقع بينانه را به تدريج كاهش داده و بيشتر به دنبال نكات مثبت طرف مقابل است و از نقاط ضعف طرف مقابل غفلت كرده و تحقيقي که بايد واقع بينانه و دور از هر گونه سو گيري باشد دچار سوگيري و يا تعصب خواهد شد. و شما خوب مي دانيد که هر تحقيق علمي و واقع بينانه اي بايد از هرگونه تعصب و سوگيري به دور باشد تا درجه واقع نمايي آن بيشتر و ارزش علمي و عملي پيدا كند.
بهتر است درپایان به برخی معيارها و ملاك هايي كه در انتخاب همسر بايد در نظر گرفته شود اشاره کرد:
الف . آنهايي كه ركن و اساس اند و براي يك زندگي سعادتمندانه حتما لازم اند.
ب . آنهايي كه شرط كمال هستند و براي بهتر و كاملتر شدن زندگي اند و بيشتر به سليقه و موقعيت افراد بستگي دارد.
ملاك هاي دسته اول عبارتند از:
1. تدين و دين دار بودن فرد. زيرا انساني كه دين ندارد هيچ ندارد انسان بي دين در حقيقت مرده ي متحرك است و كسي كه پاي بند به دين (كه اصلي ترين مسأله زندگي است) نباشد هيچ تضميني وجود ندارد كه پاي بند به رعايت حقوق همسر و زندگي مشترك باشد. انسان ديندار هرگز نمي تواند با همسر بي دين كنار بيايد و با هم زندگي سعادتمندانه اي داشته باشند.
2. اخلاق نيك داشتن كه منظور داشتن صفات و خلق و خوهاي پسنديده در نظر عقل و شرع است . در واقع اخلاق و دين دو ملاك و معيار اصلي در ازدواج و انتخاب همسر است .
اگر بخواهيم نمونه هايي از اخلاق خوب و بد را اشاره كنيم مي توان موارد زير را ذكر كرد.
الف . خوش زباني و بدزباني زبان ترجمان و بيانگر احوال درون است و زبان دريچه اي است از محتويات درون فرد, زبان انسان آينه ي دل اوست
ب . بزرگواري و حسادت
ج . خوش خلقي و كج خلقي
د. حق پذيري و لجاجت
3. شرافت و اصالت خانوادگي كه منظور نجابت و پاكي خانواده است زيرا ازدواج دختر و پسر تنها پيوند و تركيب دو فرد نيست بلكه پيوند دو خانواده است و نمي توان گفت من مي خواهم با خود اين فرد ازدواج كنم و كاري به خانواده و فاميلش ندارم . زيرا اين فرد شاخه اي است از اين خانواده و از ريشه هاي همان درخت خانواده تغذيه كرده است و صفات اخلاقي , روحي عقل و جسمي آن خانواده را از راه وراثت و محيط و عادات به اين فرد منتقل كرده است .
4. عقل ; در واقع همان نور افكني است كه جاده زندگي را روشن مي كند و بايد زن و شوهر براي اداره ي زندگي و تربيت فرزندان از نيروي عقل و فهم برخوردار باشند و رشد عقلي كافي پيدا كرده باشند همان طور كه ائمه اطهار ما را از ازدواج با افراد احمق و كم عقل نهي فرموده اند.
5. تناسب , همتايي و كفو همديگر بودن كه از حساس ترين نكاتي است كه بايد در انتخاب همسر مورد توجه قرار گيرد همتايي و تناسب از نظر و جنبه هاي مختلف مثل
الف . تدين و ميزان پاي بندي به دستورات شرع
ب . همتايي و هماهنگي فرهنگي و فكري
ج . همتايي اخلاقي و پاي بندي به آداب اخلاقي
د. كفو همديگر بودن از نظر تحصيلات علمي، منظور اين است که از نظر تحصيلي فاصله خيلي زياد بين زوجين نباشد مثلا ازدواج يک فرد با تحصيلات ابتدايي با فردي که کارشناسي دارد يا بيشتر توصيه نمي شود.
ه. تناسب در زيبايي
و. تناسب سني
ز. تناسب مالي و سطح اقتصادي و...، منظور اين است که يکي از خانواده فقير و ديگري از خانواده ثروتمند نباشد.
ملاك ها و معيار و مسائل ديگري كه بيشتر مربوط به سليقه و موقعيت افراد دارد. در دسته ي دوم قرار مي گيرند و مي توان از آن صرف نظر كرد. ولي براي اينكه بتوانيد به يك تصميم صحيح و عاقلانه اي برسيد بهتر است با افراد مورد اعتماد خويش، والدين، يا اقوام نزديك دلسوز و عاقل و داراي تجربه مشورت كرده و با دقت كافي تصميم مناسبي اتخاذ فرماييد.
همسر خوب و مناسب ويژگي هاي متعددي دارد كه ان شاءالله شما با يكايك آنها آشنا و نسبت به احراز آن كوشا هستيد. اما در خصوص ويژگي «ايمان» كه يك صفت قلبي است به عرض مي رسانيم كه راه شناخت و پي بردن به اين ويژگي دروني , دقت در اعمال و رفتار ناشي از آن است . مثلا شجاعت يك صفت نفساني و دروني است و كسي نيست كه ادعاي شجاعت نكند ولي راه تشخيص فرد شجاع از ترسو دقت در رفتارهاي وي و مشاهده آنها است . مثلا كسي كه شب از بيرون رفتن و يا واقع شدن در تاريكي امتناع مي ورزد و با مشاهده يك صحنه پراضطراب رنگ رخساره اش را مي بازد, نمي تواند شجاع باشد. حال براي پي بردن به ايمان افراد نيز بايد از نظر رفتاري وي را مورد دقت قرار دهيد. مثلا شخص با ايمان به سهولت غيبت نمي كند، تهمت نمي زند، از انجام واجبات غفلت نمي ورزد و نمازهاي واجب را در اول وقت و با حضور قلب و كيفيت برتر به جا مي آورد, در رعايت حساب مالي (خمس و زكات ) دقت دارد و وضعيت شخصي او از نظر پايبندي به امور شرعي دارد و... بنابراين به صرف ادعا نمي توان كسي را با ايمان دانست چون مدعيان ايمان كم نيستند و از طرفي ايمان هم مراتب متعدد دارد, لذا براي اين كه بدانيد فرد مورد نظر, شخص مؤمني هست يا نه ؟ بايد در رفتارهاي ديني و عبادي او و ميزان پاي بندي او به اين اعمال دقت و توجه داشته باشيد و تنها و تنها از اين راه مي توان به ايمان او پي برد. مثلا دقت كنيد كه آيا در اول وقت به سراغ اقامه نمازها مي رود يا در پايان وقت و همانند انسان هاي عجول نماز مي گذارد و...
زيبايي و حسن ظاهر اگر چه يكي از صفات كاملا لازم و اساسي براي انتخاب همسر است ولي در عين حال تنها معيار ازدواج نيست. در يك روايتي پيامبر اکرم(ص) مي فرمايند: «من تزودج امرأه لمالها و کله الله اليه و من تزوجها لجمالها رأي فيها ما يکره و من تزوجها لدينها جمع الله له ذلک؛ کسي که با زني (فقط) به خاطر زيبائي اش با او ازدواج کند در او امور ناخوشايند خواهد ديد! و کسي که به خاطر دين و ايمانش با او ازدواج کند، خداوند همه آن (امتيازات) را برايش فراهم خواهد کرد.»
اميد است شما دوست عزیز با دقت هرچه تمام تر در رشد و بالندگي اين دورة بسيار حساس و سرنوشت ساز تلاش کنید و از هر گونه کجروي و کج انديشي خود را حفظ کرده و سنگ بناي زندگي آينده را بر پايه هاي سست و مخرب قرار ندهید.