روح

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

فلاسفه نفس را به سه قسم: نباتی، حیوانی و انسانی تقسیم کرده و گفته اند: از ویژگی های نفس نباتی، تغذیه و رشد و تولید مثل است. هر گیاهی در ابتدا از گیاه دیگری به وجود می آید (تولد) و سپس رشد و نمو می کند و سرانجام منشأ تولید گیاهان هم نوع خود می گردد. ویژگی نفس حیوانی ادراک جزئیات و حرکت ارادی است. ویژگی نفس انسانی نیز دارا بودن دوقوه عاقله و عامله است. (1)
مطالعه در برخی از حالات و اعمال حیوانات نشان می‏دهد، برخی از حیوانات اراده و شعوری برتر از آن چه در غریزه‏شان وجود دارد، برخوردارند . دارا بودن همین شعور و اراده در حیوانات می‏تواند دلیلی بر وجود روح در این دسته از حیوانات باشد گرچه اگر حیوانات دارای روح باشند به یقین روح آنان با روح انسان از یك سنخ نبوده و نیست .(2)
اما در مورد مکان زندگی حیوانات بعد از مرگ توضیح روشنی در منابع دینی داده نشده اما به طور کلی آیاتی در قرآن کریم اشاره به حشر حیوانات در عالم دیگر دارد ، از جمله:
1 ـ وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطيرُ بِجَناحَيْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‏ءٍ ثُمَّ إِلى‏ رَبِّهِمْ يُحْشَرُون ؛(3) هیچ جنبنده ای در زمین و هیچ پرنده ای که با دو بال خود پرواز می کند نیست ، مگر این که امت هایی مانند شما هستند. هیچ چیز را در این کتاب فرو گذار نکردیم، سپس همگی به سوی پروردگارشان محشور می شوند.
2 ـ وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَت؛(4) آن گاه كه حيوانات وحشي محشور مي شوند. وحوش جمع وحش است . وحش حیوانی است که هرگز با انسان ها انس نمی گیرد.
به هر حال ظاهر آیه از این جهت که در سیاق آیات توصیف کننده قیامت قرار دارد، بیانگر این است که حیوانات وحشی هم در روز قیامت مانند انسان ها محشور خواهند شد.
پی نوشت ها:
1. ملا صدرا، اسفار اربعه، نشر دار الاحیا التراث العربی، بیروت، بی تا، ج 8، ص 257.
2. محمدشجاعی، معاد یا بازگشت‏به سوی خدا، نشر امیر کبیر تهران 1367، ج 1، ص 52- 64 .
3. انعام (6)آیه 38.
4. تکویر (81) آیة 5.