يعني به طور مثال چرا فقط به مردان گفته شده در بهشت برايتان حوري وجود دارد يا اينكه گفته شده برايتان از جنس خودتان همسراني قرار داده ايم؟
در مورد گفتمان مردانه قرآن میگوییم:
زبان قرآن عربی است و زبان عربی برخلاف زبان فارسی از دو نوع ضمایر مذکر و مؤنث برخوردار است. عربها در اموری که مخصوص زنان باشد، واژگان مؤنث و در امور مخصوص مردان، واژگان مذکر را بیان میدارند. به جز این دو مورد، در دو مورد دیگر، یکی در اموری که بین زنان و مردان مشترک باشد و دیگری در اموری که جنسیت در مورد آنها اصلاً مطرح نیست، مانند خدا و فرشتگان، از ضمایر و واژگان مذکر بهره میگیرند؛ یعنی در چهار حالت مذکور از الفاظ مذکر و تنها در یک حالت لفظ مؤنت بهره میگیرند. در عین حال در بعضی از موارد به لفظ نظر کرده و با توجه به لفظ، مؤنث یا مذکر آورده میشود، در حالی که از نظر جنس متفاوت با لفظ میباشند.
بدیهی است که هر کتابی بخواهد با این زبان نوشته شود، اگر چه کتاب الهی باشد، باید از قواعد آن زبان پیروی کرده و بر آن ساختار باشد و نمی تواند بر اساس قواعدی باشد که برای مردم آن زبان مأنوس نیست ؛ چون در این صورت اصل هدف آن کتاب (قرآن ) که فهم مردم باشد، برآورده نخواهد شد.
بنابراین، قرآن به مقتضای این که به زبان عربی نازل شده است، با همین گفتمان سخن میگوید. همگام با قواعد
عربی در سه حالت از ضمایر و واژگان مذکر و در یک حالت از واژگان مؤنث بهره میگیرد.
با این توضیح روشن میگردد که قرآن برای خویش گفتمان ویژه مردانه یا زنانه ابداع نکرده است تا در پی پاسخ به چرایی آن باشیم، بلکه زبان قرآن، زبان محاوره عربی است و قواعد و ادبیات و دستور زبان عربی در آن به کار رفته است.
هم چنین متوجه میشویم در جاهایی که خطاب به لفظ جمع مذکر آمده، اما معنا و مفهوم آن عام و شامل زنان و مردان است، اختصاص به مردان ندارد.
مانند بسیاری از آیات که با خطاب«یا ایها الذین آمنوا»آمده است. در مواردی که زنان و مردان تکلیف مشخص و جداگانهای داشتند، آنان را به طور معیّن و مشخص مورد خطاب قرار داده، از ضمیرهای مؤنث یا مذکر استفاده کرده است که به برخی آیات اشاره می شود:
«وَ إِذَا طَلَّقْتُمُ النَّسَاء فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ...(1) هر گاه شما مردان زنانشان را طلاق دادید، تا پایان عدّه با خوبی و خوشی از آنان پذیرایی کنید و اگر تصمیم بر جدایی گرفتید، به نیکی و با رضایت آنان را رها کنید و اذیت و آزار ندهید که هر کس چنین کند، ظلم به خود کرده است».
آیه دیگر خطاب به زنانی است که مادر شده اند « وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلاَدَهُنَّ...(2) بر زنانی که مادر شدند لازم است تا دو سال فرزند خود را شیر دهند و در نگه داری او کوشا باشند».
در ادامه همین آیه خطاب به مردان می فرماید:«بر شما است که خوراک و لباس زن و فرزند را تهیه کنید تا زنان به زحمت و اذیت نیفتند، زیرا خداوند هر کدام را به اندازه تکلیف کرده است»
آیه سوم خطاب به زنان پیامبر است :« یَا نِسَاء النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء؛ ای زنان پیامبر مانند زنان دیگر نیستید، چون تکلیفتان نسبت به زنان دیگر سنگین تر است، پس مواظب رفتار خود باشید».
همان طور که از آیات قرآن پیداست، در موارد خاصی زنان را مورد خطاب قرار داده، همچنان که در موارد خاصی مردان را مورد خطاب قرار داده است. در مواردی هم زنان را به طور مستقیم مورد خطاب قرار داده است.
پینوشتها:
1. بقره(2) آیه 231.
2. همان، آیه 233.
3. احزاب(33)آیه 320.
