سجده برمهر

با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

پاسخ در چند محور بیان می شود:
الف_ در باره فراز اول پرسش باید گفت که در منابع روای و تاریخی چیزی در باره سجده حضرت یوسف(ع) بر مهر کربلا یافت نشد. چه این که خرید و فروش مهر هیچ شباهتی به خرید و فروش بت ندارد. چون بت را افراد بت پرست برای پرستش می خریدند و آن را عبادت می کردند ولی مهر به عنوان یک خاک پاک برای سجده در پیشگاه خداوند مورد استفاده است همانند خرید سجاده که همه مسلمانان به تهیه آن علاقه مندند و در سجده زیر سر قرار می گیرد و این قیاس کاملا نادرست است.
اما در باره این که از کجا بفهمیم که فلان مهر واقعا مهر کربلا است ؟ باید گفت: در این باره همانند خرید چیز های دیگر باید سعی نمود که از افراد مورد اطمینان مهر خریداری نمود یا انسان خود از زمین کربلا خاکی را تهیه وتبدیل به مهر نماید وگرنه راه دیگر برای مسله وجود ندارد.
ب_ درباره ضرورت سجده بر مهر باید گفت: سجده کردن بر مهر یا مهر کربلا لزومى ندارد، بلکه واجب این است که بر خاک یا سنگ یا چوب و هر چیزى که از زمین است( غیر ازمعدنیات و خوردنى ها و نوشیدنى ها و پوشیدنى ها) سجده کرد. بنابراین، اگر کسى هنگام سجده پیشانى را بر خاک یا دیگر موارد ذکر شده بگذارد، نمازش صحیح است . (1) و خاک مهر هم می تواند هر خاکی باشد. مگر آنکه غصبی یا نجس باشد که سجده بر آن صحیح نیست و الا سجده بر هر خاک یا سنگی صحیح است.
اما این که فعلاً مرسوم شده است که بر مهر سجده می‌‌‌‌‌‌‌کنند، اولاً: به جهت این است که چون سجده بر خاک نرم در مساجد و در خانه ها با مشکلاتى همراه است، خاک را به صورت مهر در آورده اند که سهل الوصول باشد و مشکلى از نظر نظافت و ... نداشته باشد.
ثانیاً چون در روایات، سجده بر تربت حضرت سید الشهدا(ع) تمجید و تشویق شده است.
امام صادق(ع) فرمود:« السجود على طین قبر الحسین(ع) ینوّر إلى الارضین السبعه و من کانت معه سبحه من طین قبر الحسین (ع) کتب مسبّحاً و ان لم یسبح بها.، سجده بر خاک قبر امام حسین(ع)، زمین را تاهفت طبقه نورانى می‌کند. هر کس تسبیحى از گِل قبر حسین(ع) همراه داشته باشد همواره تسبیح گو محسوب می‌‌شود گرچه مشغول ذکر نباشد»(2).
معاویه بن عمار می‌گوید: همیشه همراه امام صادق (ع) مقدارى از خاک کربلا (خاک قبر امام حسین) بود. هنگامى که می‌خواست نماز بخواند بر آن سجده می‌کرد و می‌فرمود: سجده بر تربت امام حسین(ع) از هفت آسمان بالا می‌رود.(3)
ج_ در باره سجده پیامبر بر مهر باید گفت: براساس روایات سیره عملی پیامبر آن بوده است که همیشه بر خاک یا سنگ یا حصیر سجده می نمود.
دسته ای از روایات، بر این نکته دلالت دارند که پیامبر، مسلمانان را به پیشانی نهادن بر خاک به هنگام سجده، فرمان می داد، ام سلمه (همسر پیامبر) از حضرت روایت می کند: «ترب وجهک لله؛ (4) رخسار خود را برای خدا، بر خاک بگذار».
در روایت دیگری آمده: وائل بن حجر می­گوید: «رأیت النبیّ (ص) إذا سجد وضع جبهته وأنفه علی الارض؛ (5) آنگاه که پیامبر سجده می­کرد، پیشانی و بینی خود را بر زمین می نهاد».
انس بن مالک و ابن عباس و برخی از همسران پیامبر مانند عایشه و ام سلمه و گروه بسیاری از محدثان روایت کرده‌اند: «کان رسول الله (ص) یصلی علی الخمرة؛ (6) پیامبر، بر خمره -که نوعی حصیر بود و از لیف خرما ساخته می شد- سجده می نمود».
ابوسعید ـ از صحابه رسول خدا ـ می گوید: «دخلت علی رسول الله (ص) و هو یصلی علی حصیر؛(7) به محضر پیامبر وارد شدم در حالی که بر حصیری نماز می گزارد». پس هر چند نتوان گفت پامبر بر خاک خشک و مرتب شده ای مانند مهر می کرد، اما بر چیزی از همان جنس یعنی خاک معمولا سجده می کرد و عمل شیعیان به عمل پیامبر بسیار نزدیک تر است تا عمل اهل سنت که بر موکت و قالی و ... سجه می کنند که یقینا حضرت بر آن ها سجده نکرده بود .
پی نوشت ها:
1. توضیح المسایل مراجع، نشر جامعه مدرسین، قم 1389 ش، ص569 .
2. حر عاملی، وسائل الشیعه، نشر دار الاحیا التراث العربی بیروت، ج 3، ص 608.
3. همان، ص 605.
4. علی متقی، کنزالعمال، نشر دار البعثه بیروت، ج7، ص 465، ح 19809.
5. جصاص حنفی احکام قرآن، نشر دار الفکر بیروت، ج3، ص209.
6. بیهقی، سنن بیهقی، نشر دار صادر بیروت، ج2، ص421.
7. همان.