امامت

عبارت «و الینا مرجعهم» در زیارت جامعه کبیره نیست و ظاهرا منظور شما این عبارت است:« و ایاب الخلق الیکم » و بازگشت خلق به سوی شماست. که چگونه با "انا لله و انا الیه راجعون" قابل جمع است؟
اولا باید به این نکته توجه داشته باشید که ائمه معصومین علیهم السلام واسطه فیض بین مخلوقات هستند و هر چه از فیوضات پروردگار به مخلوقات می رسد از طریق ایشان می رسد. به همین خاطر فقرات زیادی از همین زیارت جامعه به این مطلب اشاره دارد:« من اراد الله بدء بکم و من وحده قبل عنکم...بکم فتح الله و بکم یختم و بکم ینزل الغیث و بکم یمسک السماأ ان تقع علی الارض الا باذنه...»(1)
در فقرات دیگری محبت و دشمنی و اطاعت یا عصیان نسبت به ائمه را مساوی این امور نسبت به خداوند دانسته است:
« من والاکم فقد والی الله و من عاداکم فقد عاد الله و من احبکم فقد احب الله و من ابغضکم فقد ابغض الله... من اطاعکم فقد اطاع الله و من عصاکم فقد عصی الله...»(2)
آیت الله جوادی آملی در توضیح این عبارت می فرمایند:
خداوند فیض خود را از دو راه به مردم می رساند:1- با علل و وسائط که مورد عنایت پروردگار است.2- بی وساطت کسی یا چیزی...اساس علوم عقلی بر همان راه اول استوار است.
از باب تشبیه می توان گفت آب همه بحرها به بحر کبیر می رسد. اما همه آنها به مرکز دریا و وسط آن نمی رسد. بلکه آب نحر های کوچک به لب دریا می رسد و همانجا با آب ساحل محشور می شود نهر های بزرگ که آب بیشتر و توان افزون تر دارند مقداری جلوتر می روند. ولی سیل های خروشان که خود نموداری از بحرند به میان بحر می رسند.
غرض آنکه توحید مرجع (اینکه طبق آیه شریفه «انا الیه راجعون» همه به سوی خداوند بر می گردند)مستلزم تساوی همگان در صیرورت و رجوع به خداوند نیست.(3)
بنابراین این دو عبارت با یکدیگر تناقضی ندارند و بازگشت به ائمه (ایاب الخلق الیکم) همان بازگشت به خداست(الیه راجعون) چون خداوند آنها را واسطه میان خودش و مخلوقاتش قرار داده است.
پی نوشت ها:
1. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، ص1065.
2. همان.
3. جوادی آملی، ادب فنای مقربان، ج6، ص384.