با تشكر و قدر داني از دغدغه خاطر ارزشمند شما دوست بزرگوار در معرفي دين به ديگران، در پاسخ سؤال شما لازم به ذكر است كه با توجه به اين كه انسان ذاتا به گونه اي است كه تا به چيزي احساس نياز نكند به سوي او حركت نمي كند ،در زمينه معرفي دين به چنين فردي كه به ظاهر و يا حد اقل در نگاه شما هيچ درد و يا نيازي ندارد، اگر چه حقيقتا اگر به زندگي انسان ها خود دقت شود ، نياز ها و ضعف هاي فراواني خود را نشان مي دهد، ولي به هر حال اولين رسالت شما در اين زمينه معرفي فوائد دين و دين داري و برجسته نمودن نياز انسان به اين فوائد مي باشد ، تا به نوعي فرد متوجه خلاء هاي كه در زندگي خويش دارد و به ظاهر متوجه آنها نيست بشود و بداند كه فقط اعتقاد به خدا و دين و عمل به دين مي تواند اين نيازها را حقيقتا بر طرف نمايد ، لذا جهت راهنمائي ايشان به بخشي از فوائد دين اشاره مي شود:
1- رشد عقلی: عقل برای هدایت و تأمین سعادت انسان کافی نیست، بلکه عقل جهت رشد و شناخت برخی از واقعیات، نیاز به دین دارد، زیرا عقل در شناخت برخی از مسایل عاجز است و در تشخیص حق و باطل دچار مشکل میشود. دین است که در برخی موارد زمینههای حکم عقل را فراهم مینماید و آن را در تفسیر زندگی، شناخت جهان و شناخت مبدأ و معاد کمک میکند.(1)
بر اساس نیاز عقل به دین است که یکی از فلسفههای بعثت پیامبران «رشد عقلانی» بیان شده است. امام علی(ع) فرمود: «خداوند رسولانش را فرستاد... تا گنجینههای عقل را آشکار سازند...».(2)
استاد آیت اللَّه جوادی آملی مینویسد:«... مثلاً عقل انسان، بعضی از صفات جزئیه خداوند، مانند سمع و بصر و کلام الهی و همچنین حقیقت معاد و چگونگی آن و احکام الهی را کاملاً درک نمیکند و باید آنها را از نقل (حدیث) استفاده کند...».(3)
2- تشریع قانون: اندیشمندان باور دارند که انسانها مدنی بوده و نیاز به زندگی دسته جمعی دارند تا نیازهای خویش را با تعامل تأمین کنند. اولین مؤلفه زندگی دسته جمعی، وجود قانون و اجرای آن است؛ زیرا بدون قانون نمیتوان امنیت و عدالت را برقرار کرد و از حقوق مردم دفاع نمود.
طرفداران دین باور دارند که عقل و علم به تنهایی قادر نیستند که همه مصالح و مفاسد انسانها را درک کرده و بر اساس آن قانون وضع کند: «ما نباید فراموش کنیم که معلومات و ادراکات عقلی ما بر آنچه که نمیدانیم، قطرهای در مقابل یک اقیانوس عظیم است، و این حقیقتی است که همه دانشمندان اعم از مادی و غیر مادی به آن معترفند...».(4)
. در تعریف دین گفته شده است: «مراد از دین مکتبی است که از مجموعه عقاید اخلاق و قوانین و مقررات اجرایی تشکیل شده و هدف آن راهنمایی انسان برای سعادتمندی است».(5)
امام صادق(ع) در خصوص فلسفه بعثت پیامبران فرمود:«... هنگامی که ثابت کردیم خالق و آفریدگاری داریم و آن آفریدگار هرگز به چشم دیده نمیشود و قابل لمس نیست تا بندگانش با او تماس مستقیم داشته باشند، ثابت میشود که او سفیرانی میان بندگانش دارد که دستورهای او را به آنها میرسانند و آنها را به آنچه مصالح و منافع شان در آن است و مایه بقای آنها، و ترک آن مایه فنای آنان
3- اخلاق و تربیت: در حوزه اخلاق و تربیت نیز انسانها به دین نیاز دارند، زیرا عقل و دانش انسان در رشد فضایل اخلاقی و تفسیر و شناخت مفاهیم آن عاجز است؛ از این رو امروزه این لغزش به وجود آمده است که ارزشهای اخلاقی و کرامت انسانی، در لذت دنیوی، قدرت گرایی و ثروت ظهور میکند.(6)
ولی پیامبر(ص) فرمود: بدرستی که مبعوث شدم برای کامل کردن اخلاق».(7)
این حدیث بیانگر آن است که عقل به تنهایی برای کسب فضایل و مفاهیم اخلاقی کافی نیست، بلکه برای تشکیل جامعه آرمانی نیاز به مکمّل دارد که آموزههای اخلاقی است. شاید بر همین اساس باشد که یکی از فلسفههای بعثت پیامبر(ص) تعلیم و تربیت بیان شده است.(8)
بنابراین، دین با ایجاد ایمان و باور به خداوند و رستاخیز و حسابرسی قیامت و بیان ارزشهای الهی و انسان، پشتوانه بسیار محکمی برای اخلاق انسانی است که برای اجرای مفاهیم اخلاقی نیاز به تشویق است؛ از این رو پیامبران الهی معلمان جامعه خوانده شده اند و مردم، دانش آموزانی که پیامبران با بهرهگیری از دو عنصر «بشارت و انذار» به هدایت آنان میپردازند.(9) بر اساس نقش دین در زندگی و پرورش اخلاق است که برخی از اندیشمندان غیر مسلمان نیز بر ضرورت دین تأکید کردهاند.
«تولستوی» میگوید: ایمان آن چیزی است که آدمی با آن زندگی میکند.(10) و دنیا بدون دین زندان است.
استاد شهید مطهری در خصوص نقش دین مینویسد: «اولین اثر ایمان این است که پشتوانه اخلاق است.(11) خواجه نصیر طوسی و بوعلی سینا نیز عقیده دارند که برای ایجاد مدینه فاضله و جامعه سعادتمند به دین و آموزههای آن نیاز است.(12)
4- راهنمایی به زندگی با آرامش: دین در ایجاد آرامش (که یکی از نیازهای روحی انسان است) نقش بنیادی دارد، زیرا دین با راهنمایی خود زندگی انسان را هدفمند نموده و زمینه هایی را فراهم میکند که انسان به مبدأ و معاد اعتقاد پیدا کند. اعتقاد به مبدأ و معاد سختیها و مشکلات زندگی را معنا دار نموده و به انسان آرامش میدهد.تفیل بحث در منبع ذیل مراجعه شود.(13) ولی عجالتا باید اشاره گردد که قرآن کریم یکی از پیامهای دین را آرامش روانی میداند (14)
5- معنا بخشی به زندگی: یکی از فواید دین در معنا بخشیدن به زندگی ظهور میکند. تفیل این مطلب را در منبع ذیل جویا شوید.(14)
6- برقراری قسط و عدل: دین نخست ظلم، عدل و صلح را تعریف نموده، مردم را به ظلم ستیزی و حمایت از مظلومان سفارش کرده؛ از این رو پیامبران الهی در طول تاریخ با عدالت ستیزان مبارزه نموده و تاریخ شاهد درگیری حق و باطل بوده است. از سوی دیگر دین همگان را به صلح سفارش نموده و شرایط صلح را بیان کرده است، افزون بر این که اسلام جهاد در راه عدل را لازم دانسته و همه پیروان ادیان الهی را به همگرایی و گفتگو فراخوانده است.(15)
یکی از فلسفه بعثت انبیا ودین الهی آزادی انسانها از اسارت و ظلم پذیری(16) و برپایی قسط و عدل بیان شده است: «لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْميزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْط؛ همانا ما پیامبران خود را با ادله و معجزات (به خلق) فرستادیم و برایشان کتاب و میزان عدل نازل کریم تا مردم به راستی و عدالت گرایند».(17) و این همان نقش دین در زندگی است. و با تاملی کوتاه در این موارد می توان به ضرورت حضور دین در زندگی بشر رسید.
منابع جهت معرفي به فرد مذكور در صورت احساس نياز به مطالعه:
1- بهترین راه خدا شناسی: محمد محمدی ری شهری
2- همه باید بدانند:ابراهیم امینی
3- آفریدگار جهان :مکارم شیرازی
4- خدا را چگونه بشناسیم: مکارم شیرازی
5- در جستجوی خدا:مکارم شیرازی
6- اثبات وجود خدا،به قلم گروهی از اهل علم معاصر، گردآوری و تدوین: جان کلو و رمو نسما، مترجمان: احمد آرام، سید مهدی امین، علیاکبر صبا، عبدالعلی کارنگ و علیاکبر مجتهدی، چ انتشارات علمی و فرهنگی، تهران 1374ش.
7- راههای خداشناسی و شناخت صفات او: جعفر سبحانی، انتشارات مکتب اسلام، قم، 1375ش.
8- توحید از نگاهی نو: سید حسین شمس
برای اطلاع از مباحث خداشناسی می توانید به سایت های زیر مراجعه کنید:
http://www.al-shia.com
http://www.andisheqom.com
http://www.pasokhgoo.ir
http://www.paasokhgoo.com
http://balagh.net
پینوشتها:
1. جوادی آملی، انتظار بشر از دین، نشر مرکز اسرا ء قم، 1385 ش، ص 40.
2. کلینی، اصول کافی، نشر دار الاکتب الاسلامیه تهران ، 1380 ق، ج 1، ص 16.
3.جوادی آملی، همان.
4. مکارم، پیام قرآن، نشر دار الاکتب الاسلامیه تهران، بی تا، ج 7، ص 51.
5. محمد تقی جعفری، فلسفه دین، نشر فرهنگ اسلامی تهران، ص 16.
6. کافی، همان،ج 1، ص 168.
7. زین العابدین قربانی، اخلاق و تعلیم نشر فرهنگ اسلامی تهران، ص 34.
8. محمد تقی، کنزالعمال، نشر موسسه الرساله بیروت، 1413 ق، ج 11، ص 420.
9. جمعه (62) آیه 2.
10. پیام قرآن، ج 7، ص 28 - 29.
11. مطهری، بیست گفتار، نشر صدرا 1382 ش، ص 189.
12. همان.
13. انتظار بشر از دین، همان، ص 37.
14. همان، ص 422. رعد (13) آیه 28.
15. همان، ص 45 - 46.
16. آل عمران(3) آیه 64.
17. حديد(57)آيه 25.
