چیستی خدا

تصور خدا و چيستي او و سوالاتي از اين دست برای کودکان مشکل، بلکه تا حدودی محال است؛ اما در قالب مثال هایی می توان تا حدودی این مساله را برای آنان روشن نمود که در ادامه تلاش می شود به این مثال ها اشاره ای شود.
اگر به اقتضای شرایط سنی كودك به اين سن تنها توضیح دهید که هر چیزی که نبوده و بعد آفریده شده ،نیاز به سازنده ای دارد ،ولی خداوند همیشه بوده و به همین خاطر نیازی به آفریننده ندارد، کافی می باشد، يا مثلا در مورد اينكه خدا در كجاست مي توان گفت كه خدا در همه جا هست. براي تمثيل هم مي توان از مثال هوا استفاده كرد كه هوا در كجاست؟ به طور طبيعي او پاسخ مي دهد كه در همه جا؛ لذا مي توانيد با اين شيوه بسياري از مسائل را توضيح داده و حل نماييد.
در ادامه براي پاسخ به چنين پرسشهايي راهكارهايي را پيشنهاد مي كنيم و اميدواريم كه مورد استفاده قرار گيرد:
رفتار ما دربرابر پرسش های خداشناسی کودک:
الف. لازم است به این پرسش ها جوابی صحیح و در عین حال ساده و روشن و با استفاده از تمثيل و تشبيه داده شود. ما می توانیم با بیانی ساده و کمک گرفتن از نعمت های خداوند که در اختیار همه بندگانش قرار داده است، به بهترین وجه و ساده ترین شکل خدا و برخی از صفات او را با برهان نظم به کودک اثبات کنیم. این برهان ساده ترین و عمومی ترین برهان برای اثبات خدا است. و در قرآن کریم و روایات نیز بسیار به این برهان اهمیت داده شده است. این برهان از مفاهیم و قواعد پیچیده فلسفی خالی است، از این رو همه می توانند از این برهان استفاده کنند.
ب. کمک گرفتن از طبیعت: به خلقت آفریده های خدا اشاره کنیم و او را با عجایب آنها آشنا سازیم. قدرت خداوند را در آفرینش مخلوقاتش در آسمان و زمین و دریاها به فرزندان خود نشان دهیم.
در قرآن آیات بسیاری وجود دارد که ما را به تدبر در طبیعت دعوت می کند؛ مثلاً در قرآن می خوانیم: «و خدا به زنبور عسل وحی کرد که از کوهها و درختان و سقف های رفیع منزل گیرید و سپس از میوه های شیرین تغذیه کنید و راه پروردگارتان را به اطاعت بپویید، آن گاه از درون آنها شربت شیرینی به رنگهای مختلف بیرون آید که در آن شفاء مردمان است».(1) همچنین ما را به دقت در خلقت شتر و آسمان و کوهها و زمین و…دعوت می کند و می فرماید: «آیا آنان به شتر نمى‏نگرند که چگونه آفریده شده است؟ و به آسمان نگاه نمى‏کنند که چگونه برافراشته شده؟! و به کوه‏ها که چگونه در جاى خود نصب گردیده! و به زمین که چگونه گسترده و هموار گشته است»؟!(2) اگر عجایب و شگفتی های این مخلوقات خداوند را با زبانی ساده و کو دکانه بیان کنیم او را تا حد زیادی با خدا آشنا ساخته ایم.
ج. پاسخ بسیاری از سؤالات کودک را می توانیم از قرآن بیابیم برای مثال اگر کودک پرسید خدا کیست می توانیم این آیه را بر وی بخوانیم: «خدا کسی است که آسمان ها و زمین را آفرید و آبی از آسمان فرو فرستاد و به وسیله آن میوه هایی را برای روزی شما از زمین بیرون آورد».(3) به او بگوییم «او مهربان ترین مهربانان است».(4) و مهربانی خدا را برای او به صورت ملموس تبیین کنیم.
د. برای او بیان کنیم که ما بسیاری از چیزها را نمی بینیم، ولی وجود دارند؛ مثل هوا و عقل، ولی نمی توان وجود آنها را انکار کرد. خدای متعال هم قطعا وجود دارد، اما دیده نمی شود: «چشم ها نمی توانند او را ببینند».(5)
هـ . بیان داستان های دینی مناسب: کودکان به قصه و داستان بسیار علاقه دارند به ساده سازی حکایات و داستان های قرآنی و دینی پیام های دینی را می توانیم غیر مستقیم و راحت منتقل کنیم. مثل داستان حضرت ابراهیم و بحث ها ی او با مشرکان و بت پرستان و استدلال های زیبای آن حضرت برای اثبات خدا و یگانگی او.
و. استفاده از تجارب خود کودکان: برای تعیین مفهوم دین و نیاز ما به آن می توانیم از تجارب کودکان استفاده کنیم. برای مثال با نشان دادن برنامه هفتگی پرسش هایی را مطرح کنیم تا به تدریج کودک را به مقصود خود نزدیک سازیم و بعد نتیجه گیری کنیم برنامه ای که از طرف خدا و به وسیله پیامبران برای ما آورده شده است، دین نام دارد.(6)
در اين باره كتابهاي تربيت ديني كودك، نوشته عليرضا رحيمي، انتشارت نهج و تربيت مذهبي كودك، نوشته سيد مجتبي موسوي، نشر ميثم تمار مي تواند مفيد باشد.
پی نوشت ها :
1. نحل(16) آيه 68 و 69 .
2. غاشیه(88) آيه20-17 " آيا به شتر نمى‏نگرند كه چگونه آفريده شده؟ و به آسمان كه چسانش برافراشته‏اند؟ و به كوه‏ها كه چگونه بركشيده‏اند؟"
3. ابراهیم(14) آيه32 .
4. یوسف(12) آيه64.
5. انعام (6) آيه103.
6. منبع سايت تبيان، مقاله آموزش خداشناسی به کودکان http://www.tebyan.net.