با سلام و خسته نباشید از زحمات شما، خدا خیرتان دهد.
سوال من این است که در روز قیامت پس از حساب و کتاب اعمال و رفتار انسانها و مشخص شدن بهشتی شدن و دوزخی شدن آنها آیا اگر شخصی جزء بهشتیان بود و در بهشت جای گرفت در همان مرتبه از بهشت باقی می ماند یا امکان باز هم تکامل برایش وجود دارد و اینکه به درجه ی بالاتر و مرتبه ی بالاتری از بهشت قرار گیرد یا نه؟
و بر عکس شخصی که جهنمی شده و در دوزخ جای گرفته تا ابد معزب خواهد ماند یا بعد از مدتی که زمانش را ما نمی دانیم و یا بعد از دوره ای که ما نمی دانیم و
عذاب گناهانش را دید می تواند پیشرفت کند و یک مرحله عذاب کمتری ببیند تا همین طور به مراتب بالاتری برسد و تکامل یابد و از عذابش کم شود و یا حتی به بهشت برسد یا نه؟ با تشکر از شما
با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
بر اساس آموزههای وحیانی میتوان گفت که فراسوی عالم دنیا، تکامل به گونهای وجود داشته و انسانها مي توانند به مراحل بالاتر برسند و از از آیات قرآن به دست میآید که مواهب جدید و تازة مادی و معنوی در بهشت نصیب آدمیان میشود و طبعاً به مقامات بالاتری سوق داده میشوند.(1) كه به برخي از آنها اشاره مي كنيم.
1-"فَأَمَّا الَّذينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ في رَحْمَةٍ مِنْهُ وَ فَضْلٍ وَ يَهْديهِمْ إِلَيْهِ صِراطاً مُسْتَقيماً "(2)و اما آنان که به خدا گرویدند و به او تمسک جستند به زودی خدا آنان را در جوار رحمت و فضلی از جانب خویش درآورد و ایشان را به سوی خود، به راهی راست هدایت کند.
این آیه صراحت دارد که پس از رسیدن به بهشت و قرار گرفتن در آن، مؤمنان دوباره به راه و مسیری که به سوی خدا میرود هدایت میشوند. پس خداوند بهشتیان را به راهی که لقاء بالاتر، بهتر، جامعتر و کاملتر است، پیش میبرد. یعنی حتی در بهشت نزدیک شدن بیشتر و خدا را بهتر دیدن نیز وجود دارد و تازه اصل حرکت براساس حبّ و اشتیاق و لقاء حق آغاز میگردد، بنابراین حرکت و تکامل در عالم حشر وجود دارد.
2."إِنَّ الَّذينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَليلاً أُولئِكَ ما يَأْكُلُونَ في بُطُونِهِمْ إِلاَّ النَّارَ وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ وَ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ "(3)حقیقت این است که کسانی که آنچه را خداوند از کتاب نازل کرده، پنهان میدارند و بدان بهای ناچیزی به دست میآورند، آنان جز آتش در شکمهای خویش فرو نبرند و خدا روز قیامت با آنان سخن نخواهد گفت و پاکشان نخواهد کرد و عذاب دردناکی خواهند داشت .
مفهوم این آیه آن است که تزکیه در قیامت شامل کسانی که احکام خدا را فروخته و در مقابل پول و ریاست از حکم خدا درمیگذرند، نخواهد گشت و تزکیه- که تطهیر و پاک ساختن است- همان حرکت میباشد. زیرا موجود متحرکی که در مسیری پیش میرود نقایص، حجابها، پردهها، رنگها و معایب را کنار زده و خود را از آن آلودگیها و تعلقها پاک میسازد. پس حرکت و تكامل در قیامت وجود دارد.
و در برخي از روايات نيز به اين مسئله اشاره شده است آن چنانكه در حديثي از رسول اكرم(ص)نقل شده است كه فرمود" وَ الَّذِي أَنْزَلَ الْكِتَابَ عَلَى مُحَمَّدٍ إِنَّ أَهْلَ الْجَنَّةِ لَيَزْدَادُونَ جَمَالًا وَ حُسْناً كَمَا يَزْدَادُونَ فِي الدُّنْيَا قَبَاحَةً وَ هَرَما"(4)سوگند به كسى كه كتاب را بر محمد (ص) نازل فرموده است، همانا كه بهشتيان را همواره بر حسن و زيبايى افزوده مىشود، به همان نسبت كه در دنيا روز به روز شكستهتر و زشتتر مىشوند.
و در مورد افراد جهنمي نيز تكامل به اين معنا كه از جهنم خارج شده و در مواردي وارد بهشت شوند، وجود دارد آنچنانكه جابر گوید: رسول خدا آیه «فاما الذین شقواللّه» را خواند و فرمود: اگر خدا بخواهد مردم شقاوتمندى را از آتش خارج کرده و به بهشت وارد کند آن را انجام خواهد داد،(5)البته روايات فراوان ديگري وجود دارد كه براي رعايت اختصار از ذكر آنها خودداري مي كنيم.
بنابراين امكان تكامل در بهشت و جهنم و در نتيجه رسيدن به مراحل بالاتر براي بهشتيان و جهنميان وجود دارد
پینوشتها:
1. ناصر مکارم شیرازی، پیام قرآن،چ دار الکتب الاسلامیه، تهران 1377ش. ج 6، ص 363 ـ 364.
2. نساء(4)آيه 175.
3. بقره(2)آيه 174.
4. فتال نيشابوري،روضة الواعظين و بصيرة المتعظين،چ رضي، بي تا، ج2، ص 505.
5. حسين بن سعيد اهوازى، الزهد، چ حسينيان، 1402 ه ق، ص 96.
َ
