با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در کتاب خدا فقط حکم کلی حرمت قمار بیان شده است"يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فيهِما إِثْمٌ كَبيرٌ ..."(1)یعنی: در باره شراب و قمار از تو سؤال مىكنند،بگو: در آن ها گناه و زيان بزرگى است و شطرنج نیز یکی از مصادیق بارز قمار است(البته این موضوع میان فقهای اخیر مورد اختلاف است و بعضی از ایشان بیان کردند چون امروزه شطرنج از حالت قمار بودن به طور کلی خارج شده و صرفا ابزار فکری است،به این شرط که برد و باختی در آن صورت نگیرد، بازی با آن اشکالی ندارد.) و اما درقرآن آیه ای که مربوط به سوال باشد، وجود ندارد.
با این حال در روایاتی که مستند به قول معصومین سلام الله علیهم اجمعین شده در مورد نگاه کردن به صفحات شطرنج تعبیر تندی شده است که به روایتی در این زمینه اشاره می کنیم:
" وَ سُئِلَ الصَّادِقُ سلام الله علیه عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ قَالَ الرِّجْسُ مِنَ الْأَوْثَانِ الشِّطْرَنْجُ وَ قَوْلُ الزُّورِ الْغِنَاءُ وَ النَّرْدُ أَشَدُّ مِنَ الشِّطْرَنْجِ فَأَمَّا الشِّطْرَنْجُ فَإِنَّ اتِّخَاذَهَا كُفْرٌ وَ اللَّعِبَ بِهَا شِرْكٌ وَ تَعْلِيمَهَا كَبِيرَةٌ مُوبِقَةٌ وَ السَّلَامَ عَلَى اللَّاهِي بِهَا مَعْصِيَةٌ وَ مُقَلِّبَهَا كَمُقَلِّبِ لَحْمِ الْخِنْزِيرِ وَ النَّاظِرَ إِلَيْهَا كَالنَّاظِرِ إِلَى فَرْجِ أُمِّهِ"(2)
یعنی: از امام صادق سلام الله علیه در باره تفسیر اين آيه پرسيدند: "فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ" (از پليدى پرستيدن بت ها دورى گزينيد. نيز از قول زور و باطل اجتناب و دورى كنيد) فرمود: رجس از اوثان شطرنج و قول زور آواز لهوى با ساز است. نرد پليدتر از شطرنج است، امّا شطرنج تهيّه كردنش كفر است. بازى كردن با آن شرك به خدا، آموختن آن گناهي است بزرگ و هلاك كننده. سلام كردن به كسى كه شطرنج بازى مي كند،گناه است.آن كه اوراق بازى را زير و رو كند،گویا گوشت خوك را براى خوردن زير و رو مي كند.كسى كه بازى شطرنج را تماشا مي كند(و به صفحاتش نگاه می کند)،مانند آن است كه كسى به شرمگاه مادرش بنگرد.
پی نوشت ها:
1. سوره بقره، آیه 219 .
2. شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، قم، انتشارات جامعه مدرسین، سال 1404 ه ق، چاپ دوم، ج4، ص 58.
