چند سوال

پرسش 1:
چند سوال
شرح : سلام. 1-چه اعمالي اثر وضعي بر عبادات و حال عبادت فرد دارند؟(لطفااثار سوء را به تفصيل شرح دهيد.)
پاسخ:

پرسش گر گرامي با توجه به مطلبي که در پرانتز آورديد معلوم مي شود آثار سوء بر عبادت را مي خواهيد. بدانيد اعمالي که آثار سوء بر عبادت دارند اعمالي هستند که بر خلاف عبادت که انسان را به بالا مي برد و به اوج مي رساند،انسان را به انحطاط مي کشاند. پس همه گناهان و صفات زشت اخلاقي مخالف با روح عبادت هستند و بر حال عبادت انسان اثر گذارند. چون همه گناهان و صفات زشت باعث سقوط و انحطاط انسان هستند.
اولين چيزي که اثر وضعي بر عبادت دارد گناهان انسان است. کسي که مبتلا به گناه است و يا خداي نکرده از گناهي دانسته يا ندانسته لذت مي برد،قطعا در عبادت حال خوبي نخواهد داشت، چون انسان يک دل بيشتر ندارد و اگر در دل و قلبش از گناه خوشش بيايد وبا گناه در ارتباط باشد، ديگر نمي تواند به عبادت و ذکر و مناجات دل ببندد، خدا هم در قرآن به اين نکته اشاره مي فرمايد:«ما جعل الله لرجل من قلبين في جوفه»(1) خداي براي هيچ کس دو دل درونش نيافريده.
و اين گناه اثر مستقيم در اعمال او دارد. و حتي روايت داريم:«من تلذذ بمعاصي الله أورثه الله ذلا. (1) کسي که از معاصي لذت ببرد خداوند او را ذليل خواهد کرد.» در حالي که عبادت، انسان را نزد خدا عزيز و محبوب مي کند. پس معلوم مي شود گناه علاوه بر تاثير در حال عبادت، اثر وضعي ديگري نيز دارد و آن اين که بر خلاف عبادت که انسان را عزيز مي کند، گناه انسان را ذليل مي کند.
و حتي برخي گناهان باعث مي شود عبادت ما حبط شود يعني از بين برود و خدا در قرآن به پيامبر هم مي گويد اگر مشرک شوي اعمالت از بين مي رود: « وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرين‏»(3) بر تو و بر پيامبران پيش از تو وحى شده هر آينه اگر شرك آورى يقينا عملت باطل شده و حتما از زيانكاران مى‏شوى.
پس مهم ترين چيزي که در عبادت و حال عبادت اثر سوء دارد گناه است.
و در مورد گناه غيبت هم داريم که اعمال و عبادات انسان را از بين مي برد، امام صادق (ع) فرمودند:« َ الْغِيبَةُ تَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَب (4) غيبت حسنات انسان را مي خورد همان طور که آتش هيزم را مي خورد.»
و در کنار گناه،برخي صفات بد در انسان مانند کبر و حسد و ... نيز در حال عبادت و بطلان آن تاثير گذار هستند. مثلا کسي که متکبر هست نمي تواند در نماز، که تمام حرکات و اذکار آن، خشوع در برابر پروردگار است، کرنش و تواضع حقيقي داشته باشد، در نتيجه از عبادت لذتي نمي برد، و لذا خدا در قرآن مي فرمايد نماز براي انسان هايي که متکبرند و خاشع نيستند،سخت و سنگين است.«وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخاشِعينَ »(5)و يارى جوييد از خدا به صبر و نماز، كه نماز (با حضور قلب) امرى بسيار بزرگ و دشوار است مگر بر خداپرستان فروتن‏.
پس اين صفت بد تکبر و متواضع و خاشع نبودن، در نماز تاثيردارد. و باعث مي شود انسان با عبادت و نماز لذت نبرد و نماز براو سخت باشد.
و مثال ديگر برخي صفات ،عبادات و اعمال خوب انسان را از بين مي برند، مانند حسد پيامبراعظم (ص)فرمودند:« إِيَّاكُمْ وَ الْحَسَدَ فَإِنَّ الْحَسَدَ يَأْكُلُ الْحَسَنَاتِ كَمَا تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ(6) دوري کنيد از حسد چون حسد عبادات را مي خورد همان طور که آتش هيزم را مي خورد.»
پس مهمترين عوامل تاثير گذار در اعمال خوب و عبادات که گناه و صفت هاي بد اخلاقي بود را ذکر کرديم، براي اطلاعات بيشتر با بخش تلفني به شماره 09640تماس برقرار فرماييد.
پي نوشت ها :
1. حجرات(33)آيه 4.
2. عبدالواحد بن محمد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم، 1366 ه.ش، ص 186.
3. زمر(39)آيه 65.
4. محدث نورى، مستدرك الوسائل، مؤسسه آل البيت عليهم السلام قم، ج 9، ص 117.
5. بقره (2) آيه 45.
6. علامه مجلسي، بحار الانوار، مؤسسه وفاء، بيروت، 1404 ه.ق، ج 70، ص 255.

پرسش 2:
چرا اغلب مذاهب فقهي کلامي شيعه پس از امام جعفر صادق (ع) شکل گرفته اند؟ 4-ايا درست است که ايشان موسس مکتب فکري و عقلي و فقه جعفري است؟دليل اين کار چه بوده؟ با تشکر
پاسخ:

دليل اينكه در عصر آن حضرت فرقه هاي كلامي شكل گرفت آن است كه عصر امام صادق (ع) همزمان بود با انتشار علوم اسلامى و انسانى از قبيل تفسير، فقه، حديث، کلام، انساب، لغت، شعر، طب، تاريخ، نجوم و غير آن و نيز پيدايش افکار و انديشه هاى مختلف، در اين عصر از يک سو کتب فلسفى و کلامى از يونانى به عربى ترجمه شد. و از سوى ديگر افکار الحادى و به اصطلاح زنديق مسلکى رواج شايانى يافته بود، اين ها خود عواملى بودند که در آن فضاى باز سياسى، تضارب آرا و برخورد انديشه ها را فراهم کردومذاهب فقهي کلامي به وجود آمد.
نظر به اينكه در آن عصر در زمينه هر يک از علوم اسلامي نيز در ميان دانشمندان آن علم اختلاف نظر پديد مي‏آمد، مثلا در علم قرائت قرآن، تفسير، حديث، فقه، و علم کلام بحثها و مناقشات داغي در مي‏گرفت و هر کس به نحوي نظر مي‏داد و از آن عقيده‏ طرفداري مي‏کرد. پيرو اين اختلافات گروهي ديگاه هاي برخي را تقويت نموده و در اثر همين جانبداري ها فرق و مذاهب شكل مي گرفت. (1)
يكي از مهمترين دلائل شكل گيري فرق كلامي شيعه، غلوي است كه نسبت به امامان قائل شدند كه منشأ آن يا از روي ساده لوحي و يا از روي شيادي بوده است.
در فرقه اسماعيليه ابو الخطاب در حق امام باقر و امام صادق قائل، غلو مي کرد. از اين جهت امامان او را طرد نمودند. اما او گر چه در انزوا از دنيا رفت اما پيرواني در اين عقيده داشت كه آنان در اثر همين عقيده به غلو در حق امامان، پيرو اسماعيل گشته و در حق او ديدگاه هاي غلو آميز داشتند و او را امام غائب پنداشتند. (2)
همان گونه كه در اثر افكار غلو آميز در باره امام صادق (ع) نيز برخي همين اعتقادات را داشتند مانند ناووسيه عنوان مشهور فرقه اي است از شيعه، كه تابعين عجلان و عبدالله بن ناووس بصري هستند و امام صادق (ع) را امام حي و غايب از انظار مي دانند و مهدي منتظر و قائم آل محمد (عج) مي شمارند و به عقيده اينها امام زنده هست.(3)
و يا واقفيه كه نام فرقه اي است كه در امامت حضرت امام موسي بن جعفر توقف كرده اند، بدين معني كه امامت را در آن بزرگوار ختم و آن حضرت را خاتم الائمه و امام حي، غايب، مهدي منتظر مي دانند(4)
نيز يکي ديگر از دلايل شکل گيري فرق قيام بزرگان مذهب در برابر ظلم و فساد حاکمان بني اميه و بني العباس بود مانند زيد بن علي که. درسال 121 هجري بر خليفه اموي، هشام بن عبدالملک قيام کرد و گروهي بيعتش کردند و در جنگي که در شهر کوفه ميان او و کسان خليفه درگرفت کشته شد.
زيديه» پيروان زيد شهيد، فرزند امام سجاد(ع) مي‌باشند
پيروانش او را پنجمين امام از امامان اهل بيت مي­شمارند(5)
و يا مانند کيسانيه که پيرو قيام مختار، اين فرقه شکل گرفت (6)
دوره زندگي امام صادق(ع) مصادف بود با اواخر حكومت امويان و اوايل خلافت عباسيان بود. به سبب درگيري‏ها و اختلافاتي كه ميان اين دو خاندان به وجود آمده بود، فرصت خوبي براي فعاليت­هاي فرهنگي پديد آمد که امام صادق(ع) از آن بهره گرفت. شيعه را توسعه داد.امام با تشكيل حلقات درس و تبيين معارف و مباني تشيع، به نشر و تبليغ اسلام پرداخت. روايات بسيار زيادي را بيان فرمود. به همين جهت حيات مجددي در كالبد شيعه دميده شد. معارف و احكام شيعه بيش از هر زماني مطرح گرديد. نظم و ترتيب خاص و ارزنده‏اي به شيعه داده شد. بدين جهت اين مذهب را به امام جعفر صادق منسوب مي‏نمايند. زيرا علاوه بر تحكيم مباني آن، عمده احاديث اين مذهب- نسبت به امامان ديگر - از اين امام بزرگوار نقل شده است.
در مجلس درس ايشان هزاران تن شركت مي‏كردند. برخي از آنان مانند ابوحنفيه، مالك بن انس، جابر بن حيان و زرارة بن اعين، از اركان و بزرگان اهل سنت و شيعه به شمار مي‏آمدند.(7)
مرحوم جعفرشهيدي مي نويسد:
" آن كه در اخبار فقه شيعه تتبع كند، خواهد ديد روايت هاى رسيده از امام صادق (ع) در مسائل مختلف فقهى و كلامى مجموعه‏اى گسترده و متنوع است. براى همين است كه مذهب شيعه را مذهب جعفرى خوانده‏اند. گشايشى كه در آغاز دهه سوم سده دوم هجرى پديد آمد، موجب شد مردم آزادانه‏تر به امام صادق (ع) روى آورند . گشودن مشكلات فقهى و غير فقهى را از او بخواهند. ... دانشمندان از هيچ يك از اهل بيت رسول خدا به مقدار آنچه از ابوعبدالله روايت دارند، نقل نكرده‏اند. هيچ يك از آنان متعلمان و شاگردانى به اندازه شاگردان او نداشته‏اند. روايات هيچ يك از آنان برابر با روايت هاى رسيده از او نيست. اصحاب حديث نام راويان از او را چهار هزار تن نوشته‏اند. نشانه آشكار امامت او خردها را حيران مى‏كند و زبان مخالفان را از طعن لال مى‏سازد." (8)
پي نوشت ها :
1. مهدي پيشوايي، سيره پيشوايان، قم، موسسه امام صادق (ع) ، 1379، چاپ يازدهم، ص352.
2. محمد جواد مشكور، فرهنگ فرق اسلامي ،ناشر آستان قدس رضوي، ص47.
3. شهرستاني، الملل و النحل، لبنان، دار المعرفة، ج1، ص166ـ167.
4. سبحاني، الملل و النحل، چاپ مؤسسه امام صادق (ع)، ج8، ص38.
5. فرهنگ فرق اسلامي، ص 214 - 216.
6. بـحـارالانـوار، ج 45، ص 345.
7. محمدجواد مشكور ، تاريخ شيعه و فرقه‏هاي اسلام تا قرن چهارم، بي نام، ص 106 - 105 .
8. جعفر شهيدى، زندگانى امام صادق، ص61؛
رسول جعفريان، حيات فکري وسياسي امامان شيعه، قم ، انتشارات انصاريان، 1384ش ، چاپ هشتم، ص 345.

پرسش 3:
2-خواندن نماز عشا و مغرب با فاصله از هم مستحب است؟
پاسخ:

زين پس سوالات فقه و احکام شرعي خود را با ذکر مرجع تقليد به سامانه پيامکي مرکز با شماره 30009640 و نشاني اينترنتي http://www.30009640.ir/sms
بدون نياز به ثبت نام ارسال نماييد.
اما سوالات غير شرعي در زمينه هاي مشاوره، خانواده، اخلاق، قرآن، حديث، تاريخ، اديان، اعتقادي را به همين آدرس ارسال نماييد تا پاسخگوي شما باشيم.