تعداد آیاتی که دارای شان نزول هستند و کتبی که شامل این اعدادوارقامند
در ابتداء فرق و معنای شان نزول را برای شما عرض می کنیمسپس به اصل پاسخ می پردازیم:
هر گاه به مناسبت جرياني درباره شخص و يا حادثه اي، خواه در گذشته يا حال يا آينده و يا درباره فرض احکام ، آيه يا آياتي نازل شود ، همه اين موارد را شان نزول آن آيات مي گويند، مثلا مي گويند که فلان آيه درباره عصمت انبيا يا عصمت ملائکه يا حضرت ابراهيم(ع) يا نوح(ع) يا آدم(ع) نازل شده است که تمامي اين ها را شان نزول آيه مي گويند.
اصطلاح ديگري در علوم قرآن وجود دارد، به نام سبب نزول که بيش تر مفسران ميان اين دو (شان نزول و سبب نزول) فرقي قائل نيستند. اما شان نزول اعم و سبب نزول اخصّ است .
تعريف سبب نزول به حادثه يا پيش آمدي مي گويند که متعاقب آن، آيه يا آياتي نازل شده باشد. آن پيش آمد، باعث و موجب نزول گرديده است. (1)
هر آيه اي از قرآن شان نزول نداشته و در واقعه خاصي نازل نشده، بلکه تعداد محدود و کمي از آيات نسبت به کل قرآن شان نزول دارد . بيش تر آيات بدون اين که واقعه خاصي پيش آمده باشد، بر پيامبر نازل شده اند.
داستان هاي پيامبران هم هر مقطعش در يک زمان براي آثار تربيتي که داشته، بر پيامبر نازل شده، چون قرآن کتاب تاريخ محض نبوده ، همه آن را در يک جا و به ترتيب از اول تا آخر شرح نداده، بلکه در هر مقطع به قسمتي که پيام مناسب آن مقطع را داشته، اشاره کرده است.
قرآن کتاب هدایتی است که از جانب خدا برای هدایت مردم بر قلب پیامبر نازل شده و توسط ایشان بر مردم تلاوت گردیده است و غالب سوره ها و آیات آن ابتداءا و بدون این که ناظر به واقعه ای باشد، نازل شده اند و شأن نزول ندارند و تعداد کمی از آیات، آن هم غالبا آیات سیاسی - اجتماعی و یا در پی واقعه ای خاص و ناظر به مطلبی معین نازل شده اند.
نمی شود به این سادگی به تعداد شان نزول آیات قرآن اشاره کرد و این نیازمند فرصت بسیار زیادی است و از طرفی برخی از شان نزول ها از جایگاه صحیح برخوردار نیستند. لذا مي توانید از کتاب تفسيري براي آگاهي شان نزول آيات استفاده کرد. از جمله تفسير نمونه آيت الله مکارم شيرازي ذيل آيات خصوصا شروع سوره ها مراجعه نمائيد. کتاب هاي غير تفسيري هم در اين زمينه قابل استفاده وجود دارد:
1- اسباب النزول ،نوشته دكترسيد محمد باقر حجتي.
2- اسباب النزول واحدي ،ترجمه اسلامي
3- نزول القرآن، واحدی علی بن احمد، اسباب اول، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1411 ق
4- شأن نزول آیات، اسلامی محمد جعفر، اول، تهران، نشر نی، 1383 ش ؛
و می توانید به نرم افزار "جامع التفاسیر" مرکز کامپیوتری علوم اسلامی نور مراجعه کنید.
پي نوشت:
1. معرفت محمد هادي، علوم قرآني، موسسه فرهنگی تمهید، چاپ یاران قم ، چاپ 6، سال1384، ص87
