علت بیمار شدن چیست؟

با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

خداوند وقتي بنده اي را دوست بدارد، او را با سختي ها و مشكلات مواجه مي سازد؛(1) لذا مي بينيم پيامبران و اولياي الهي بيش از ديگران در زندگي خود با مشكلات روبرو بوده اند.
همانطور که اشاره کرده اید، علل مشکلات و سختی های عالم (که مصداق بارز و آشکارش بیماری است) مصالح و دلایل متفاوتی دارد که به توضیح برخی از آنها می پردازیم:
1. زمينة ترقّي و رشد معنوي: سختي و مشكلات زندگي زمينة ترقّي و رشد معنوي است. هر چه بلا سخت‌تر و تحملش مشکل‌تر باشد، اجر آن هم بیش تر خواهد بود. تحمل کردن مشکلات زندگی محدود دنیا و رسیدن به اجر ابدی آن، بسی ارزشمند است. بعضی از درجات اخروی را فقط به کسانی می‌دهند که بلاهای خاصی را تحمل کرده باشند. از امام صادق(ع) نقل شده: «در بهشت درجه‌ای هست که فقط با صبر کردن بر مریضی‌های جسمی می‌توان به آن درجه رسید.»(2)
2. تکامل و شکوفایی استعدادهای نهفته: سختی‏ها و دشواری‏ها نقش مهم و نیرومندی در تربیت، تقویت اراده، شکوفایی استعدادهای نهفته انسان و بیرون آوردن زندگی انسان از یکنواختی و تکرار دارند، ولی وقتی سخن از کارکرد سازنده دشواری و مصائب می‌رود، منظور این نیست که این تأثیر روی همه افراد یکسان است، بلکه روی برخی ممکن است نقش منفی داشته باشد، ولی مهم چگونگی برخورد و رویارویی با مشکلات است. هر اندازه شخص دارای جهان بینی بهتری باشد و فلسفه رنج‏ها و مصائب را بهتر بشناسد و از نظر روحی، خطرپذیر و با اراده و مقاوم‏تر باشد، از جنبه‏های مثبت مشکلات بهره افزون‏تری می‌گیرد. بر عکس هر اندازه شخص عافیت طلب، بدبین و خطر گریزتر باشد، از مشکلات آثار منفی بیشتری دریافت می‌دارد. سختی‏ها و گرفتاری‏ها مقدمه کمال و پیشرفت است. این امور برای تکامل بشر ضرورت دارد. اگر سختی‏ها و رنج‏ها نباشد، بشر تباه می‌گردد؛ بنابراین انسان باید مشقت‏ها را تحمل کند و سختی‏ها بکشد تا به کمال لایق خویش دست یابد. تضاد و کشمکش شلاق تکامل است و موجودات زنده با این شلاق خود را به سوی کمال می‌رسانند.(3)
3. آزمون و امتحان: فرد مؤمن به قدر ایمانش از طریق گوناگون و با شدت و ضعف، به وسیله ابتلای الهی، محک می‏خورد. این خود موجب افزایش کمی و کیفی ایمانش می‏گردد؛ زیرا در پرتو این آزمون ارکان اصلی ایمانش عمق بیش تری می‏یابد؛ یعنی، هم معرفتش زیاد می‏شود و هم انقیاد، تسلیم و خضوع قلبی‏اش افزایش می‏یابد. در واقع مؤمن، با این آزمایش‏ها قیمت و ارزش پیدا می‏کند. خدای متعال می فرمایند: "آیا مردم گمان می‏کنند بدون امتحان رها می‏شوند؟ نه هرگز! بلکه همگی باید امتحان دهند".(4)
مشكلات زندگي امتحان الهي است، بايد با صبر و تحمّل از اين آزمون موفق به در آييم؛ به ظاهر قضيه نگاه نكنيم. به نتايج معنوي و آثار اخروي رويدادهاي زندگي خويش نيز توجه داشته باشيم. زندگي هميشه با رنج و مشكلات آميخته است و اساساً مشكلات در زندگي نوعي آزمون الهي است.
خداوند در قرآن مي فرمايد: "وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ و... لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلا". (5) شما را با اندكي از ترس، گرسنگي و آفت در مال ها و جان ها و ميوه ها مي آزماييم... تا معلوم گردد كه چه كس عمل شايسته انجام مي دهد.
4. بخشش گناهان: پیامبر (ص) می فرماید:"لا يَمْرُضُ مُؤْمِنٌ وَ لا مُؤْمِنَةٌ إلاّ حَطّ اللّهُ بِهِ خَطاياهُ".(6) هيچ مؤمن و مؤمنه اي مريض نمي گردد مگر آن كه خطاها و لغزش هايش پاك و بخشوده مي شود.
همچنین امام رضا(ع) می فرمایند: "المرض للمؤمن تطهير و رحمة، وللكافر تعذيب ولعنة، وإن المرض لا يزال بالمؤمن حتى لا يكون عليه ذنب؛(7) بيماري براي مومن پاكي و رحمت، ولي براي كافر عذاب و لعنت (دوری از رحمت) است، هنگامي كه مومن بهبودي يابد، تمام گناهانش بخشيده شده است.
5. تربیت انسان: خداوند نیز زندگی دنیا را برای انسان توأم با رنج و مشقت قرار داد تا وی را تربیت کند و استعدادهایش را شکوفا نماید.
استاد مطهری(ره) می‏فرماید: به حکم قانون و ناموس خلقت، بسیاری از کمالات است که جز در مواجهه با سختی‏ها و شداید، جز در نتیجه تصادم‏ها و اصطکاک‏های سخت، جز در میدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث، جز در رو به رو شدن با بلایا و مصایب حاصل نمی‏شود. (8)
نکتۀ پایانی: با دقت در جواب ارائه شده، مواردی که شما در سوالتان (به عنوان علت بیماری)، مطرح کردید، ریشۀ روایی دارد و در متون روایی ما جای دارد، البته دلایل متعدد دیگری را هم می توان به موارد یاد شده، افزود.
از این نکته هم نباید غفلت ورزید که: علل بیماری، همیشه به خاطر امور معنوی نیست و ممکن است چه بسا امر مادی موجب بیماری شود یا در اثر کوتاهی شخص در حفظ سلامت خودش، منجر به بیماری شود.
برای توضیحات بیشتر می توانید با شماره (09640) تماس بگیرید.
پی نوشت ها:
1. ثقه الاسلام كليني، الكافي، ج2، ص253، دار الكتب الاسلاميه، ، طهران، سنه النشر/1365 ه.ش.
2. علامه المجلسي، بحار الانوار، ج 67، ص 212، مؤسسه الوفاء، بيروت، 1404 ه.ق.
3. مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج 1، ص 176 به بعد.
4. عنکبوت (29) آیه 1.
5. بقره (2) آیه 155.
6. نوری، مستدرك الوسائل و مستنبط المسایل، ج2،ص64، مؤسسه آل البيت، قم 1408ه.ق.
7. طبرسی ، مکارم الاخلاق،ص358؛شریف رضی،چاپ چهارم؛ قم 1370ش.
8. استاد مطهری، بیست گفتار، انتشارات صدرا - قم ، چاپ پنجم ، ص 176.