با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
پرسش گر گرامی ابتدا به این سوال که هدف از زندگی چیست؟ پاسخ می دهیم ،که با مشخص شدن جواب این پرسش ،وظیفه ما و راه درست زندگی نیز معلوم می شود.
هر انسانى در زندگى خود هدفى را دنبال مىکند. حتى کسانى که سرگردان و حیرانند نیز هر دم هدفى را مىجویند و چون به آن مىرسند یا از آن ناامید مىشوند هدف دیگرى را جایگزین آن مىکنند. براى این که انسان هدف مناسبى براى زندگى خود انتخاب کند باید ببیند چرا آفریده شده است.
آن کس که هدفش در زندگى متناسب با هدف از آفرینشش باشد به آرامش و سعادت دست یافته، همه جنبههاى وجودیش را در مسیر صحیح حیات قرار خواهد داد.
براى این منظور به مطالب زیر دقت کنید:
اول: از دیدگاه اسلام، دنیا براى آخرت آفریده شده است و آمدن انسان نیز به این دنیا براى کسب آمادگى براى زندگى جاوید اخروى است. دنیا محل تجارت،(1) و زراعت آخرت،و محل آزمایش است(3). خداوند انسان را در این دنیا آفرید تا انسان بتوان به کمال لایق و شایسته خود دست یابد.
دوم: رسیدن به کمالات لایق شایسته انسانى به گونهاى است که جز با اختیار انسان حاصل نمىشود. یعنى اینگونه نیست که چنین کمالى را بتوان بدون طى مسیر و انجام افعال اختیارى به انسان اعطا کرد ؛ زیرا مرتبه وجودى این کمال پس از افعال اختیارى و آزمایشات فراوان است. پس خداوند متعال محلى را براى کسب چنین کمالى براى انسان فراهم ساخت. خداوند براى اعطاى مقام امامت به حضرت ابراهیم او را به ذبح فرزندش آزمایش مىکند. وَ إِذِ اِبْتَلى إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً،(4) و براى اعطاى مقام محمود- که همان مقام شفاعت است- به پیامبرش او را امر به نماز شب مىکند. وَ مِنَ اَللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسى أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً،(5).
سوم: انسان داراى گرایشها و تمایلات و نیازهاى متفاوت است. حضرت امیر انسان را در مقایسه با حیوان و ملائکه چنین معرفى مىکند: «خداوند عزوجل ملائکه را از عقل آفرید و در آنان شهوت قرار نداد و حیوانات را از شهوت آفرید و در آنان عقل قرار نداد و بنى آدم را از عقل و شهوت آفرید. پس هر کس عقلش بر شهوتش پیروز شود از ملائکه برتر خواهد بود، و هر کس شهوتش بر عقلش غلبه کند از حیوانات پستتر خواهد بود»،(6).
اگر عقل انسان بر شهواتش غلبه کند به همه این نیازها پاسخ مناسب مىدهد. انسان با عقل و فطرت خود بخشى از این پاسخهاى صحیح و راههاى اعتدال ارضاى تمایلات خود را مىشناسد، اما هیچگاه بىنیاز از هدایت الهى نبوده است. دین- به عنوان هدایت الهى- راه صحیح تکامل را به انسان آموزش مىدهد. لذا تسلیم در برابر خدا و پیروى از هدایتهاى دینى یقیناً مىتواند انسان را در همه زوایاى وجودیش به کمال برساند. پیروى کامل از خدا، که همان بندگى است، در قرآن به عنوان هدف آفرینش انسان معرفى شده است. وَ ما خَلَقْتُ اَلْجِنَّ وَ اَلْإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدُونِ؛ و جن و انس را جز براى بندگى نیافریدم»،(7).
چهارم: بندگى خدا که به عنوان هدف آفرینش انسان معرفى شده است هدف میانى و راه رسیدن به هدف نهایى است. هدف نهایى آفرینش انسان بازگشت به سوى خدا و لقاء الله است. إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ،(8) لکن در ملاقات با خدا برخى با جلوه رحمانیت او ملاقات مىکنند و برخى با مظهر عدالت او: یا أَیُّهَا اَلْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلى رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ* فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمِینِهِ* فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً. و أَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ* فَسَوْفَ یَدْعُوا ثُبُوراً ؛ اى انسان، حقا که تو به سوى پروردگار خود به سختى در تلاشى، و او را ملاقات خواهى کرد. اما کسى که نامهاش به دست راستش داده شود. به زودىاش حسابى بس آسان کنند. و اما کسى که نامهاش از پشت سر به او داده شود. زودا که هلاک خویش خواهد»،(9).
پنجم: حال که معلوم شد هدف از زندگى انسان بازگشت به سوى خدا و لقاء الله است و راه و طریق آن بندگى او است باید دانست که از یک سو فرصت اندک است و راه بسى سخت و دشوار. پس باید در کسب معرفت و تحصیل فضائل اخلاقى و اطاعت و بندگى تمام تلاش را مبذول داشت. از سوى دیگر از لغزشها و خطاها ناامید نشد که خداى رحمان بخشنده و مهربان است و راه توبه را تا آخرین لحظات براى انسان بازگذاشته است. و تا حد توان باید از معاصی و گناهان دوری کرد. اگر در زندگی این گونه هستید، راه را درست انتخاب کرده اید و درست می پیمایید ولی اگر اینگونه نیستید یعنی مبتلا به گناهی خاص هستید و یا در وظایف و واجبات کوتاهی می کنید ،باید در صدد اصلاح این رفتار برآیید.
ششم: در کنار عزم و اراده و تلاش در راه بندگى خدا باید از امدادهاى غیبى نیز بهره جست و از دعا و توسل به مقربان درگاه الهى غافل نشد. دعا و مناجات و درخواست خدا، هم خود به عنوان یک عمل و عبادت باعث کمال نفس مىشود، و هم اجابت آن توفیق افزونترى را براى انسان در پى دارد.
پىنوشتها:
1. امام على بن ابى طالب عليه السلام، نهج البلاغه، انتشارات دار الهجره قم،کلمات قصار، 131،
2. بحارالانوار، ج 14، ص 314 «ان الدنیا خلقت مزرعة» و ج 73، ص 148: «الدنیا مزرعة الآخرة».
3. نهجالبلاغه، همان ،نامه 55:
4. بقره(2)آیه 124.
5. اسراء(17) آیه 79.
6. وسائل الشیعه، ج 11، س 164.
7. ذاریات(51) آیه 56.
8. بقره(2)آیه 156 .
9. انشقاق(84)آیه 6- 11.
