با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
این مضمون در برخی از روایات آمده است و در عین حال در خود روایات معنای صحیح آن تبیین شده است، مانند :
ابن ابی عمیر می گوید که از امام موسی بن جعفر از معنی سخن رسول الله که فرمود « الشَّقِيُّ مَنْ شَقِيَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ وَ السَّعِيدُ مَنْ سَعِدَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ» سوال کردم فرمود شقی کسی است که خداوند علم دارد که در حالی که در شکم مادرش است بعد از به دنیا آمدن کار اشقیا و بدکاران را انجام می دهد و سعید کسی است که در حالی که در شکم مادرش است. بعدا کارهای انسان های خوشبخت را انجام می دهد.(1)
از این روایت به خوبی روشن می شود که حتی اگر بحث تعیین شدن سعادت و شقاوت قبل از تولد مطرح باشد، معنایش آن است که در علم الهی ثبت شده و در جایگاه علم خداوند، سعادت و شقاوت انسانها با قید اختیار و انتخابی که در دنیا خواهند داشت، ثبت و ضبط شده است؛ یعنی سعادت و شقاوت تعیین شده آنان بر اساس اختیار و انتخاب انسانها خواهد بود نه آن که از قبل سعید و شقی بودن برای فرد رقم خورده و او امکان تغییر آن را ندارد.
ضمن آن که طبق برخی آیات، سعادت انسانی از طرف خداوند و شقاوت آدمی از ماهیت خود اوست، از این رو در قرآن کریم آمده: « ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِك ؛(2) هرچه از خوبیها به تو میرسد، از جانب خدا است. آنچه از بدی به تو میرسد، از خود توست».
البته تأثیر گذاری سایر عوامل مانند تربیت والدین و شرائط محیطی و... در سعادت و شقاوت فرزند نیز بسیار پر رنگ و جدی است و در آموزه های دینی هم به آن ها توجه بسیاری شده است (3) که این امر خود نشان می دهد که نتیجه ای که برای فرزندان رقم می خورد جبری و از پیش تعیین شده نیست .
پینوشتها:
1. شیخ صدوق، توحید صدوق، انتشارات جامعه مدرسین، 1398 ه ق، ص356.
2. نساء(4) آیه79.
3. رک : محمد تقی فلسفی، کودک از نظر تربیت و وراثت، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، بی تا، ص 78.
