سلام سوالی است مدتها ذهنم را مشغول کرده و چون نتوانستم تا الان هیچ جواب محکمی برای آن پیدا کنم حتی به عدالت خدا هم شک کردم به واسطه ی همین سوال و آن در مورد عدم تساوی زن و مرد است امروز زنها پا به پای مردان در جامعه کار می کنند با حقوق بسیار کمتر در خانه نقش زن و همسر ومادر فرزندانشان را ایفا می کنند با تمام آزادی های سلب شده و به واسطه ی تمام قفل هایی که اسلام به پای زن زد و به واسطه ی تعهدی که با مرد بست ولی گویا جامعه مرد سالار و خانواده ای که بر پایه مرد سالاری بنا نهاده شده دست به دست هم داده اند تا زن را به عنوان موجودی که نقشش فقط نفع رساندن به مردان است معرفی کند. از طرح این سوال قصدم فقط مجاب شدن است چون تا الان هیچ دلیل محکمی دال بر عدالت بین زن و مرد پیدا نکردم تو را خدا اگر دلیلی دارید ارایه بدهید دارم از این همه بی عدالتی تو این دنیا دیوانه می شوم وقتی مردی با من حرف می زند از سیرت مردان متنفر می شوم تو را خدا تمام کنید این همه له کردن زنان را، همه ی شما مردان از زنی به نام مادر متولد شدید چطور می توانید این همه بی رحم باشید و این همه بیرحمانه قانون گذاری کنید خسته شدم از تمام قانونهایی که انتخاب را از زن می گیرد و فقط آن را اسیر در دست مرد می گذارد تو را خدا فقط دلایل محکم و به روز ارایه بدهید . قبلا این سوال را از یک روحانی پرسید م و ایشان چواب دادند به واسطه ی همین محدودیت هایی حقوقی از زن بر گردن مرد است ولی این حرف در جامعه ای که زنان خودشان شاغل هستند گویا دیگر جوابگو نیست گاهی وقت ها احساس می کنم از زهرا و علی فقط نامی در جامعه ما مانده و از عدالت خدا فقط ظاهری تو را خدا مجابم کنید دارم از اسلام متنفر می شم
با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در رابطه با سوال شما نكاتي بايد روشن شود:
1- خداوند از زن و مرد در کنار هم یاد کرده است و مبدأ خلقت هر دوی آن ها را «نفس واحده» معرفی می کند: «یا ایهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ خَلَقَ مِنْها زَوْجَها وَ بَثَّ مِنْهُما رِجالاً کَثِیراً وَ نِساءً ؛ ای مردم از (مخالفت) پروردگارتان بپرهیزید؛ همان کسی که همة شما را از یک انسان آفرید و همسر او را (نیز) از جنس او خلق کرد و از آن دو مردان و زنان فراوانی در روی زمین منتشر ساخت.» (1)
علاوه بر خلقت مساوی، زن و مرد در ارزش ها و کسب کمالات والای انسانی، برابر هستند. در تمامی ایات قرآن هر کجا که سخن از ارزش و کمال است به زن و مرد به صورت یکسان خطاب شده است و با لفظ « یا ایهَا النَّاسُ و یا ایهَا الَّذِینَ آمَنُوا» زن و مرد هر دو، مورد خطاب قرار گرفته اند. و ملاک برتری در پیشگاه خداوند فقط تقوا معرفی شده است .
مكتب گرانقدر اسلام در رابطه با مسئله حقوق زن و مرد قائل به تساوى است. تساوى به اين معناست كه خصوصيات فيزيوپسيكولژيك زن و مرد به درستى در نظر گرفته شود و متناسب با ساختارهاى روحى و جسمى هريك وظايفى بر عهده آنان نهاده و حقوقى متناسب اعتبار شود. اين كه گاهى گمان مىشود در مسائل حقوقى اسلام بين زن و مرد تبعيض وجود دارد ناشى از عدم توجه به مساله فوق و همچنين خلط بين «تساوي» و«تشابه» است. اين كه درهمه روبناهاى حقوقى بايد احكام مشابهى براى زن ومرد وجود داشته باشد در واقع نوعى گرايش به سوى «تشابه»است نه «تساوي».
در تشابه مسئله تفاوت هاى طبيعى زن و مرد و وظايف ويژه هر يك ملاحظه نمىشود و اين همان چيزى است كه فرهنگ غرب تبليغ مىكند و در نهايت نه به سود زن است و نه مرد. ولى ملاحظه شرايط فوق و هماهنگ سازى نظام حقوقى با ويژگى هاى وجودى و وظايفى كه نظام خلقت بر عهده هر يك مىنهد در اسلام به خوبى رعايت گرديده است.
به عنوان مثال چون زن به جهت ويژگى هاى برتر عاطفى براى پذيرش مسئوليت رشد و تربيت فرزند و مردبراى تأمين نيازهاى اقتصادى خانواده مناسب تر است از اين رو سهم ارث مرد دو برابر زن قرار داده شده است. بديهي است كه زن هيچ مسئوليت اقتصادى در خانه ندارد و نفقه او بر عهده مرد است و در مقابل خانهدارى و حتى شيردادن فرزند مىتواند درخواست اجرت نمايد.
علاوه آن كه از حقوقى چون جهيزيه و مهريه نيز بهرهمند مىگردد. درحالى كه درجامعه غربى زن بايد مخارجش را خود تأمين كند و مهريه و جهيزيه هم به اين شكل در آن جا وجود ندارد از طرف ديگر قانون خاصى در رابطه با تقسيم ارث نيست. بلكه مورث مىتواند به دلخواه خود همه اموال خود را تنها به يكى از ورثه بدهد و يا حتى به شخص بيگانهاى ببخشد. در حالى كه اسلام با نظام خاصى آنها را بين ورثه تقسيم مىكند و از جهت رعايت حقوق بازماندگان كوچك ترين نقصى در قانون آن وجود ندارد.(2)
2- آنچه كه در جامعه اتفاق مي افتد با آنچه كه دين مبين اسلام تشريع كرده است و مسلمين را توصيه به تبعيت از آن قوانين نموده است، ممكن است متفاوت باشد. چرا كه بسياري از افراد جامعه ممكن است به قوانين آن جامعه پايبندي نداشته باشند و وفاداري خود را در عمل نشان ندهند. بنابراين بايد در بررسي حقوق زن و مرد از نظر اسلام و آنچه كه اكنون در جامعه ما و خانواده هاي ما ( هر چند از طرف كساني كه دينشان اسلام است ) اتفاق مي افتد، تفاوت قائل بود و اين دو را با هم خلط نكرد.
يقينا در جامعه ما اتفاقاتي مي افتد كه مانيز منتقد آن ها مي باشيم و بسياري از آنها را قبول نداريم و يكي از اتفاقات ناگواري كه روح اسلام و دين الهي با آن در تنافي است، برخي روابط ظالمانه اي است كه افراد جامعه بين زنان و مردان ،برخلاف دستورات اسلامي برقرار كرده اند و در برخي موارد مارك اسلامي بودن هم به اين رفتارهاي غير اسلامي خود مي زنند. ولي آنچه كه بايد ملاك ما در بررسي اينگونه امور باشد دستورات قرآن و روايات پيامبر و اهل بيت او عليهم السلام مي باشد.
3- آنچه كه در اين پاسخ ذكر مي شود نمي تواند پاسخي كامل به همه آنچه كه شما در ذهن خود داريد باشد چرا كه انتقال مطالب به اين نحو محدوديتهاي خاص خود را دارد كه مطمئنا از آن مطلعيد. به همين خاطر مناسب است شما حتما كتابي در اين جهت كه بتواند به صورت مفصل ديدگاه اسلام را نسبت به حقوق زن و مرد روشن سازد و ديدگاه هاي غلط و انحرافي در اين زمينه را ( كه ممكن است در جامعه و حتي در ذهن ما هم رسوخ كرده باشند ) تحليل كرده و مورد بررسي دقيق قرار دهد ،مطالعه كنيد. ما به شما كتاب گرانقدر « نظام حقوق زن در اسلام » نوشته شهيد آيت الله مرتضي مطهري را پيشنهاد مي كنيم و توصيه اكيد بر مطالعه آن داريم.
4- مطالبي كه عرض شد نگاهي است اجمالي بر ديدگاه اسلام در رابطه با شخصيت و مقام زن در كنار مرد. لكن شما در پرسش خود مطالبي را مبني بر تضيع حقوق زن در برابر مرد و اسارت كامل او توسط مرد كه اسلام هم اين اسارت رو تاييد كرده است ذكر كرده ايد. لازم به صورت مشخص مواردي را كه در ذهن داريد براي ما ارسال كنيد تا پاسخ هر يك به صورت تفصيل خدمت شما ارائه شود.
پىنوشت ها:
1. نساء (4) ، آيه1.
2. ر.ك: مرتضي مطهري، مجموعه آثار، قم، صدرا، بيتا، ج 19، ص 158-162.
