شرط مسلمون شدن

برخلاف تصور شما در تفکر اسلامی این فرصت به همه افراد داده شده است و کسی از این انتخاب آگاهانه منع نشده است ؛ از نظر همه ادیان آسمانی فرزند تا زمانی که به سن رشد جسمی و فکری یا بلوغ نرسیده، در حکم دین والدین خود است، یعنی فردی که مثلا والدین مسلمان دارد، در مسایل فقهی و حقوقی و آثاری که ممکن است بر آن ها مترتب گردد، مسلمان محسوب می شود. این حکم بعد از سن بلوغ هم برای او ثابت است. (1) روشن است که در این حکم نیازی به اقرار شهادتین نیست و اقرار شهادتین برای ورود غیر مسلمانان به اسلام مطرح می شود .
اما به هر حال اسلام کودکان مسلمان زاده هم ماهیت روشنی دارد ، توضیح این مطلب آنکه :
در نگاه دقیق اسلامی از آن جا که انتخاب دین و اعتقاد یافتن به یک آیین و شریعت نیازمند رسیدن به درجه خاصی از رشد فکری و عقلی است، این کار مهم از کودکان نابالغ ساخته نیست، در نتیجه چون بسیاری از امور شرعی و قانونی و اجتماعی بر نوع دین یک فرد مبتنی است، باید معیار و میزانی برای تعیین حقوقی دین این دسته از افراد وجود داشته باشد.
اما این موضوع، غیر از اعتقاد به اسلام است. اعتقاد به اسلام نمی‏تواند سنتی و تقلیدی باشد؛ بنا بر این هر کسی وقتی به مرحله رشد عقلی و تکلیف رسید، پذیرش اسلام‏ باید به سبب دلیل باشد، نه از روی تبعیت. از این رو مراجع معظم تقلید در اول توضیح‏المسائل می‏نویسند: تقلید در اصول دین جایز نیست.
البته این بدان معنا نیست که انسان به محض رسیدن انسان به سن تکلیف، از اسلام یا دین قبلی خارج شده، باید دین جدیدی برای خود انتخاب کند. اما در عین اینکه مثلا مسلمان محسوب می شود، وظیفه دارد مبانی و دلایل عقلی و محکم حقانیت اسلام را برای خود به باور و اعتقاد تبدیل نماید یا این که به حقانیت دین دیگری برسد و بدان معتقد گردد و در واقع دین حقیقی خود را رقم بزند ؛ پس آنچه به شکل موروثی به فرد می رسد دین حقوقی است .
از نظر جهان بینی اسلامی همه انسان‌ها از آزادی، اختیار و قدرت بر تصمیم گیری برخوردارند . خودشان سرنوشت خویش را رقم می‌زنند؛ اسلام از راه‌های گوناگون می‌کوشد اندیشه بشر را از اسارت باطل برهاند. آدمی با دید باز و وسعت نظر بیاندیشد و داوری کند. دین و آیین حق را برگزیند.بر همین اساس اسلام به شدت مدافع تحقیق و بررسی و استدلال عقلی در مسیر یافتن حقیقت است؛ این سخن قرآن است که می فرماید:«به بندگانی مژده باد که همه سخنان را می‌شنوند و بهترین را برمی گزینند». (2)
بالاتر از این، اسلام اساس تقلید از دین آبا و اجدادی را محکوم می کند. مسلم است این تقلید مذموم در خصوص فردی است که به سن رشد و قدرت درک عقلی لازم رسیده : «و چون به ایشان گفته شود که از آن چه از سوی خدا فرود آمده است، پیروی کنید، گویند: نه، به همان راهی می‌رویم که پدران ما می‌رفتند. حتی اگر پدران شان بی خرد و گمراه بوده­اند!». (3)
معنای این کلام آن نیست که باید دینی غیر از دین پدران انتخاب نمود ، بلکه چه بسا راه و دین پدران حق باشد، اما در هر دو صورت باید با انتخاب و تحقیق خود انسان باشد. حال چه نتیجه این تحقیقات منصفانه و درست اسلام باشد یا هر دین دیگری مهم نیست؛ مهم آن است که انسان به دور از پیش داوری و با انصاف و عقلانیت به دین و آیینی معتقد گردد که بتواند در قیامت بر گرویدن به آن در پیشگاه خداوند دلیل بیاورد.
مشکلی که در مورد افراد جامعه ما برشمردید ناشی از بی توجهی در خصوص تحقیق و تامل و خردورزی در انتخاب دین حقیقی و اعتقاد عمیق قلبی است که این ضرورت به افراد گوشزد نمی شود و آن ها متوجه ضرورت این امر نمی گردند ، در نتیجه تابع همان دین حد اقلی و حقوقی خود باقی می مانند و عمق آموزه های آن را با تمام وجود درک نمی کنند .
البته این نکته هم لازم به ذکر است که طرح تفکرات گوناگون و ارائه مذاهب و ادیان مختلف در ابتدای سن بلوغ امری منطقی و معقول نیست و غالبا به بهترین انتخاب منجر نمی شود ، بلکه این امر باید در بهترین زمان خود و در یک فرایند منطقی و دقیق و کارشناسانه و به دور از پیش داوری ، مرحله به مرحله انجام شود تا بهترین نتیجه بر آن مترتب گردد .
پی نوشت ها :
1. نجفی، جواهرالکلام، نشر دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1392 ق، ج41، ص603 به بعد.
2. زمر (39) آیه 18.
3. مائده (5) آیه 104.