خمس

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
آیه خمس ، آيه 41 انفال است كه به شرح زير مي باشد :
«وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينِ وَ ابْنِ السَّبيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‏ عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللَّهُ عَلى‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَديرٌ ؛ بدانيد هر گونه غنيمتى به دست آوريد، خمس آن براى خدا، و براى پيامبر، و براى ذى القربى و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه (از آن ها) است، اگر به خدا و آنچه بر بنده خود در روز جدايى حق از باطل، روز درگيرى دو گروه (باايمان و بى‏ايمان) [روز جنگ بدر] نازل كرديم، ايمان آورده‏ايد و خداوند بر هر چيزى تواناست!».
این آیه و دیگر آیات سوره انفال ناظر به جنگ بدر و غنایمی است که در آن جنگ گرفته شد که خدا با این آیه حلال بودن آن غنایم را بعد ار رد خمس برای مجاهدان اعلام کرد.
البته در جای خود بحث و ثابت شده که سبب نزول آيه را خاص خود نمي كند . غنيمت جنگي از مصاديق روشن غنيمت است، ولي "غنيمت" كه در لغت به معناي سود و فايده است، (1) منحصر در آن نيست يا حداقل مي تواند منحصر نباشد .
ما براي اين كه بدانيم معناي "ما غنمتم" در اين آيه منحصر در غنيمت جنگي است (چنان كه اهل سنت مي گويند) يا اعم از آن و شامل ديگر درآمدها هم مي شود ، بايد به محضر مفسران خدايي قرآن ،يعني پيامبر و اهل بيت معصوم ايشان كه از جانب خدا همسنگ قرآن و مبين و مفسر آن قرار داده شده اند، مراجعه كنيم.
روايات امامان اهل بيت فراوان و متواتر است بر اين كه منظور از "ما غنمتم" اعم از غنايم جنگ و شامل موارد ديگر هم مي باشد.
برای نمونه به روایات زیر توجه کنید:
سماعه گوید از امام رضا در باره خمس پرسیدم و ایشان فرمود: در هر فایده ای است که به دست مردم برسد، کم باشد یا زیاد. (2)
از امام کاظم نقل شده که فرمود: خمس در پنج چیز است: غنایم جنگی، آنچه از غواصی به دست آید، کنز و گنج، معادن فلزات و نمکی که از دریا گرفته می شود. (3)
علامه طباطبايي در اين مورد مي نويسد:
اخبارى كه از ائمه اهل بيت (ع) رسيده، متواتر است در اين كه خمس مختص به خدا و رسول و امام از اهل بيت و يتيمان و مسكينان و ابن سبيل سادات‏ است. به غير ايشان داده نمى‏شود و اين كه خمس به شش سهم به همان نحوى كه در روايات بالا آمده تقسيم مى‏شود و اين كه خمس مختص به غنائم جنگى نيست، بلكه هر چيزى را كه در لغت غنيمت شمرده شود ، شامل مى‏گردد، مانند سود كسب و گنج و استخراج مرواريد از دريا و معدن ها و كشتى‏رانى. در روايات ائمه - همان طور كه گذشت - آمده كه خمس موهبتى است از ناحيه خدا براى اهل بيت كه بدين وسيله زكات و صدقات را بر ايشان حرام كرد. (4)
پي نوشت ها:
1. اندلسي، بحر المحيط، بيروت، دار الفكر، 1420 ق، ج 5، ص 323.
2. سید هاشم بحرانی، البرهان، اول، تهران، بنیاد بعثت، 1416 ق ، ج 2 ، ص 690.
3. همان .
4. طباطبايي، الميزان ، ترجمه موسوي همداني، پنجم، قم، انتشارات اسلامي، 1374ش، ج9، ص 136.