شبه دینی

با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

1- ضرر داشتن يا نداشتن مادي و دنيوي، يكي از ملاكات حرمت يا عدم حرمت در احكام است نه همه آن ها. در ضرر داشتن يا نداشتن صرفا مضرات مادي و فردي مورد لحاظ نبوده، بلكه مضرات اخروي و روحي و معنوي و اجتماعي مسائل نيز، در تعيين نوع حكم، دخيل مي باشند.
بنابراين اگر گفته مي شود زنا حرام است. چون مضر است، به اين معنا نيست كه زنا مثلا ضرر مادي به فرد زاني مي زند. ضرر اين عمل شنيع، بيشتر از آنكه مادي باشد روحي و معنوي است و بيشتر از آنكه فردي باشد اجتماعي است چرا كه وجود و شيوع اين عمل در جامعه باعث رواج فساد در آن و از بين رفتن نسل پاك و سالم در ميان انسان ها و در نتيجه انقراض نسل بشر، مي گردد.
2- مضر بودن يك عمل ممكن است در موقعيت هاي مختلف تغيير پذير باشد. در موقعيتي ضرري كمتر داشته باشد و با توجه به وجود برخي مصلحت ها لازم باشد از آن ضرر كم صرفنظر شود،‌ و در برخي موقعيتها ضرر آن قابل توجه بوده و هيچ مصلحتي هم براي عدم توجه كردن به آن وجود نداشته باشد.
به عنوان مثال خوردن آب غير بهداشتي، به خاطر ايجاد بيماري هاي مختلف، هم طبق حكم پزشكي و هم طبق حكم شرع، غير مجاز است. ولي اگر فردي در بياباني از تشنگي رو به مرگ باشد و آبي غير بهداشتي در اختيار داشته باشد، براي رفع تشنگي و نجات از مرگ،‌ هم طبق حكم پزشكي و هم طبق حكم شرع ، مجاز مي باشد.
در رابطه با ازدواج خواهر و برادر ممكن است اين مساله به خاطر وجود مصالحي در يك مقطع كوتاهي ، از طرف خداي متعال ، مجاز اعلام شود مانند آنچه كه در ماجراي فرزندان حضرت آدم عليه السلام رخ داد. ولي وقتي اين مصلحت برطرف شد و نياز به تكثير نسل انسان از بين رفت، حكم حرمت براي آن داده شود. ( البته اين نظر همه مفسران و علماي اسلام نيست و برخي عقيده دارند كه ازدواجي بين فرزندان حضرت آدم عليه السلام صورت نگرفته است و ازدواج آنها به طريقي ديگر رخ داده است. (1)
در رابطه با حرمت ازدواج هم زمان با دو خواهر نيز قابل ذكر است كه اين مساله در بين علماي اسلام مسلم نيست كه قبل از اسلام ازدواج با دو خواهر به صورت همزمان مجاز بوده و حضرت يعقوب اقدام به اين كار كرده است. ولي در شريعت دين اسلام، ممنوع اعلام شده باشد.
نبست به جمع بین دو خواهر نظیر قضیه مربوط به حضرت یعقوب که گفته شده با دو دختر لابان (که دختر دایی‌های وی بودند) ازدواج کرده، دو دیدگاه وجود دارد:
در ادیان گذشته، جمع بین دو خواهر جایز بوده و آیه «وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلاَّ ما قَدْ سَلَف» "ازدواج با دو خواهر و جمع میان آن دو نکنید، مگر آنچه در سابق گذشته است"(2) ناظر به داستان یعقوب است. (3)
این بدان معنا است که در ادیان گذشته این عمل جایز بوده و آنچه مربوط به گذشته بود‌، مورد تأیید اسلام است.
دیدگاه دوم: جمع بین دو خواهر در ادیان و انبیای گذشته نیز جایز نبوده و وجود نداشته، ازدواج یعقوب با دختر دوم لابان پس از فوت دختر اول بوده. فقط بین مشرکان زمان جاهلیت این قضیه رایج بوده است. (4)
اگر هم در واقع نظر اول صحيح باشد و ازدواج با دو خواهر به صورت همزمان قبل از اسلام مجاز بوده باشد، همين حكم جواز نشان دهنده اين نكته است كه اين امر قبل از نزول شريعت اسلام كه به عنوان شريعتي تغيير ناپذير و جاويدان فرستاده شده است و بايد احكام آن كشش اين خصوصيت ( ابدي بودن ) را داشته باشند، متحمل ضرري براي جامعه نبود. لكن با توجه به تغيير جوامع و امكان مضر بودن اين جواز براي آنها، از طرف شريعت اسلام غير مجاز اعلام شده باشد.
در هر صورت آنچه كه براي ما معلوم و مسلم است كه خداي متعال احكام واجب و حرام را بر طبق مصالح و مفاسدي كه براي انسان و جامعه انساني مي تواند داشته باشد تنظيم كرده است و در اين جهت اگر تغييراتي صورت گرفته است، همه در جهت سعادت انسان مي باشد و با توجه به حكيم بودن خداي متعال تمام اين تغييرات از حكمت او سرچشمه گرفته و اطاعت از آنها به نفع انسانها و جوامع انساني خواهد بود.
پی‌نوشت‌ها:
1. ر.ك : ناصر مكارم شيرازي، تفسر نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه، 1374هـ.ش، ج 3، ص 246-247.
2. نساء (4) آیه 23.
3. سید هاشم رسولی محلاتی، تاریخ انبیا، موسسه تحقيقات و نشر معارف اهل البيت (ع)، بيتا، ص 226 ـ 227.
4. محمد حسين طباطبائي ،تفسير المیزان، قم،‌ دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسين حوزه علميه، 1374هـ.ش، ج 4، ص 422.