حضرت فاطمه

با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

ابتدا باید دید مرادتان از مقام، مقامات اخروي است يا دنيوي چون در دو فرض مساله متفاوت می شود؛ در فرض اول بايد گفت: سخن گفتن از فضيلت اين مقامات براي حضرت به آن معني نيست كه آن ها در آخرت به خاطر داشتن مثلاً علم بيش تر، ثواب و قرب بيش تري نسبت به ديگران پيدا مي كنند، بلكه ثواب و قرب به خدا ، تنها در سايه عمل به دستورات الهي و تلاش در اين جهت به دست مي آيد، چه در مورد ائمه و چه براي انسان هاي عادي آن چنان كه قرآن تنها ملاك قرب به خدا را تقوا و پرهيزگاري دانسته و مي فرمايد:
"إِنَّ أَكْرَمَكمُ‏ْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَئكُم؛ گرامى‏ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست"(1)
پس ملاك رفعت مقام آن ها نسبت به ديگران، صرف مقامات معنوي كه از جانب خداوند به آن ها عنايت شده نيست، بلكه ملاك، ميزان عمل و صبر آن ها است در برابر ناملايماتي كه براي شان رخ مي دهد كه در اين ميان هيچ گونه تفاوتي بين حضرت و ساير فرزندانش وجود ندارد . به علاوه آن كه ثواب و عذاب طبق معرفت و ميزان آگاهى افراد سنجيده مي شود. خداوند در مقابل اين مقام و منزلت ، مسوليت ها و تكاليف سنگين تري را از آن ها طلب كرده است، آن چنان كه در مورد همسران پيامبر(ص) مي فرمايد:"يَانِسَاءَ النَّبىِ‏ِّ مَن يَأْتِ مِنكُنَّ بِفَحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ يُضَعَفْ لَهَا الْعَذَابُ ضِعْفَين؛اى همسران پيامبر! هر كدام از شما گناه آشكار و فاحشى مرتكب شود، عذاب او دوچندان خواهد بود."(2)
حال از آن جا كه همسران پيامبر (ص) در خانه وحى و مركز نبوت زندگى مي كردند، آگاهى آن ها در زمينه مسائل اسلامى با توجه به تماس دائم با پيامبر خدا از توده مردم بيش تر بود. بنا بر اين گناهان شان در پيشگاه خدا عظيم تر است.
اما اگر مراد شما، مقامات دنيوي باشد. بايد گفت مقامات علمي يا روحي در حقيقت در اثر استعداد و لياقتي است كه فرد در وفاي به عهد الهي از خود نشان داده است. بر اين اساس در مورد اهل بيت (ع) از جمله حضرت زهراء(س) معتقديم خدا به خاطر استعداد و لياقت اكتسابي معصومين عليهم السلام آن ها را به مقام امامت برگزيده است . امام صادق(ع) در همين زمينه مي‏فرمايند:
به درستي كه خداوند متعال، انسان‏هايي را از فرزندان آدم انتخاب كرد. تولد آن ها را پاك و بدن‏هاي آنان را پاكيزه گردانيد. آن‏ها را در پشت مردان و رحم زنان در حفظ خويش قرار داد، نه به جهت طلبي كه از خداوند داشته باشند؛ بلكه از آن جا كه خداوند، در هنگام خلقت مي‏دانست كه از او فرمانبرداري مي‏كنند و او را عبادت مي‏نمايند و هيچ گونه شركي نسبت به او روا نمي‏دارند، پس اينان به واسطه فرمانبرداري از خداوند به كرامت و منزلت والا نزد خداوند، نايل شده‏اند(3) .
در مورد حضرت زهرا (س) آمده است:
"يا ممتحنه امتحنك الله قبل ان يخلقك فوجدك لما امتحنك صابره(4) ؛اي آزموده اي كه تو را خداوند پيش از آفريدنت آزمود، پس تو را در برابر آزمايش شكيبا دريافت ". لذا اين مقام، اگر چه موهبتي از طرف خداي متعال به حضرت زهرا(س) است، ليكن لياقت و قابليت دريافت موهبت، به اختيار و زحمت و تلاش حضرت بوده است به علاوه آنكه فارغ از آنچه بيان شد، اينكه در مواردي شخص به علم پيشين خود عمل كرده و بر اساس آن عمل كند امري معقول و منطقي است آنچنانكه اين امر در امور عادي خود ما نيز محقق مي شود مثلاً پدري با علم به شايستگي دورني و اينكه اين فرزند در پيگيري امور جديت و تلاش لازم را داشته، رهبري جمع يا امر مهم ديگري را به او مي سپارد لذا از همان ابتداء مورد محبت و احترام ويژه قرار مي گيرد گرچه ديگران از اين مسئله آگاه نبوده و اين امر را خلاف تلقي كنند.
حال با توجه به آنچه بيان شد، روشن مي شود كه علم خداوند به عمل اختياري افراد در اين دنيا، تعلق مي گيرد يعني خداوند مي داند فلان شخص با اختيار خود، عملي نيك و يا بد انجام مي دهد و در چنين مواردي گرچه خداوند مي تواند تفضلي كرده و با اين علم راه سعادت را براي برخي هموارتر كند. اما به هيچ عنوان نمي تواند بدون عمل و صرفاً با علم پيشين، فرد را به بهشت برده و يا جهنمي كند. بلكه محقق شدن بهشت و جهنم حتي در مورد ائمه(ع)وابسته به عمل آنها در خارج است.
در پايان توجه داشته باشيد حقیقت خلقت نوری ائمه چیزی غیر از خلقت ظاهری و دنیایی آنان است و در این وجود خارجی آنان همانند سایر انسان ها هستند. اما این که حقیقت خلقت نوری انان چیست باید گفت فهم دقيق حكمت اين مسئله از دايره عقل عادي بشر خارج است و نمي توان با عقول محدود به تمامي جوانب اين قضيه پي برد.
پي نوشت ها:
1. حجرات(49)آيه13.
2. احزاب(33)آيه30.
3. مجلسي، بحارالانوار، چ بيروت، موسسه الوفاء، 1404 هـ.ق، ج 10، ص 170.
4. مكارم شيرازي، مفاتيح نوين، چ مدرسه امیر المومنین، قم، 1384ش، ص231.