قدر الهي

با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

در ابتدا باید اشاره نمود این که می‏گویند در شب قدر همه مقدرات تقدیر می‏گردد، معنایش آن است که قالب معین و اندازه خاص هر پدیده روشن و اندازه‏گیری می‏شود. این اندازه‏گیری حتمی نیست؛ در این عالم، وجود اشیا تنها در صورتی قطعیت می‏یابد که علت تامه‏شان موجود شود؛ یعنی، تمام شرایط موجود و همه موانع مفقود گردد و فاعل نیز تأثیر بخشد.
ولی باید به این نکته توجه نمود که: جهان بر اساس نظم ریاضی برپا شده است و هر پدیده‏ای علت و سبب خاص دارد. تأثیر آتش گرما و سوختن است و تأثیر آب سرما و خاموش کردن. ما به دلیل اینکه در بند زندگانی مادی محصوریم، از گذشته و حال و آینده بی خبریم و جریان حوادث و پدیده‏ها برایمان نامعلوم است و گرنه تقدیر الهی بی‏حساب و کتاب نیست و بر اساس نظمی خاص قرار دارد.
پس این که در شب قدر مقدرات بندگان - اعم از مرگ و زندگی، ولادت و زیارت و... - تقدیر می‏شود، همگی با حفظ علل و شرایط و عدم موانع است که اختیار یکی از علل و شرایط آن به شمار می‏آید. به این دلیل است که سفارش شده آن شب مخصوص را به شب زنده داری و عبادت و دعا سپری کنید، تا این عمل در آن شب خاص - که از هزار شب برتر است - شرایط نزول فیض الهی را فراهم آورد. چنین نیست که اگر کسی در طول سال کاری انجام داد، این تقدیر را تغییر ندهد؛ زیرا تقدیر تغییر پذیر است و با توجه به مقدمات آن، تغییر می‏کند.
سر مطلب در امکان تبدیل سرنوشت این است که قضا و قدر، وجود هر موجودى را فقط از راه علل و اسباب خاص او ایجاب مى‏کند. ایجاب و ایجاد موجودى از غیر مجراى علل و اسباب خاص او، ممتنع (غیر ممکن) است. از طرف دیگر، علل و اسباب طبیعى، مختلف است و مواد این عالم در آن واحد استعداد متأثر شدن از چندین علت را دارند. (1) پس تقدیر مقدرات یک ساله در شب قدر چیزی نظیری پیش نویس برنامه یک ساله در امور زندگی نظام مند حیات اجتماعی بشر است که از سوی دولت ها و نهاد های مدنی و اجتماعی و حکومتی تنظیم می شود و امکان تغییر بر اساس علل و عوامل گونا گون در آنها وجود دارد ولی برای نظام مند شدن کار ها در ابتدا هر سال برنامه ی برای خود تنظیم می کند. و چه بسا ممکن است که تغییری پیش نیاید و بر اساس همان برنامه تا آخر سال به طور بر نامه ریزی شده و نظام مند عمل شود.
جهان هستی و نظام تکوین بخصوص سر نوشت آدمی نیز بر اساس یک نظام مدون با اختا ر و اراده خود شان پیش می رود و مسله تقدیر مقدرات در شب قدر نموداری از این نظامندی در عالم و آدم است. وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْميزانَ (7)و آسمان را برافراشت، و ميزان و قانون (در آن) گذاشت،
در این آیه سخن از وجود میزان و نظم و برنامه منظم در نظام عالم است و قرآن کریم در یک تعبير جالبى به این نکته توجه داده كه در كل عالم هستى و انسان نظم و میزان وجود دارد که باید بر اساس آن عمل شود، و قوانين حاكم بر عالم كبير را با قوانين حاكم بر زندگى انسان عالم صغير هماهنگ ‏شمرده، و اين در واقع آیت توحيدی حاكم بر همه جا است.(3) بنابر این مسله تقدیر در شب قدر با وجود امکان و احتمال تغییر در آن ها دلیل نظام مندی حاکم بر سر نوشت عالم وآدم است.
پى‏نوشت‏:
1. ملا محسن فیض کاشانى، اصول المعارف، نشر دار الکتب ا لاسلامیه تهران، بی تا، ص 224 و 522.
2. الرحمان (55) آیه 7.
3. ناصر مکارم، تفسير نمونه، نشر دار الکتب لاسلامیه تهران، بی تا ، ج‏23، ص 108 .